W świecie podatków nie ma miejsca na stagnację – zmiany są nieuniknione, a ich zakres często zaskakuje – nie tylko przedsiębiorców, ale i doradców podatkowych. W cieniu przygotowań do wdrożenia KSeF czy JPK CIT, Ministerstwo Finansów zapowiada szereg dodatkowych zmian w zakresie podatku od towarów i usług (VAT), z których pierwsze mają wejść w życie 1 lipca 2026 roku. Projekt nowelizacji ustawy VAT, opublikowany wraz z uzasadnieniem legislacyjnym[1], to nie tylko odpowiedź na obserwowane przez administrację podatkową luki w szczelności systemu VAT, ale także – co warto docenić – próba dostosowania przepisów do realiów współczesnego rynku.

(Dalsza część artykułu pod materiałem wideo)

Zobacz film: Sporne środy: Kontrola podatkowa a celno-skarbowa – podobieństwa i różnice

Kontrola podatkowa czy celno-skarbowa? Sprawdź, kto może wejść do firmy, jakie masz prawa, kiedy możesz korygować i jak uniknąć sankcji VAT oraz KKS.

Zmiany, choć w dużej mierze techniczne, będą miały realny wpływ na codzienne funkcjonowanie firm – zarówno tych dużych, jak i mikroprzedsiębiorstw. Wśród najważniejszych propozycji znalazły się m.in. rozszerzenie solidarnej odpowiedzialności nabywcy, nowe zasady rozliczania VAT w systemie kaucyjnym, obowiązek utylizacji kas rejestrujących, a także wprowadzenie instytucji składu VAT, która może zrewolucjonizować sposób rozliczania transakcji magazynowych.

Oto kluczowe zmiany:

  • Solidarna odpowiedzialność nabywcy a MPP

Dotychczas przedsiębiorca, który dokonał płatności z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności (MPP), był chroniony przed odpowiedzialnością za nieprawidłowości po stronie dostawcy. Po zmianach ta ochrona zostanie ograniczona, a zakres odpowiedzialności – istotnie rozszerzony.

Jeśli nabywca posiadał wiedzę lub miał uzasadnione podstawy przypuszczać, że faktura została wystawiona przez podmiot nieistniejący, dokumentuje fikcyjne transakcje lub zawiera nieprawdziwe dane, to odpowiadać on będzie solidarnie za zaległości podatkowe sprzedawcy. Warto jednak podkreślić, że zmiana ta nie dotyczy wszystkich transakcji w obrocie gospodarczym. Będzie miała ona zastosowanie do transakcji wymienionych:

  • w załączniku 15, który dotyczy towarów i usług objętych obligatoryjnym MPP (gdzie przy okazji zamiast referencji do Polskiej Klasyfikacji Towarów i Usług (PKWiU) pojawi się odwołanie w klasyfikacji do Nomenklatury Scalonej (CN));
  • w nowowprowadzanym załączniku 16, który dotyczy usług niematerialnych takich jak: usługi związane z oprogramowaniem, usługi rachunkowo-księgowe, niektóre usługi doradcze, usługi reklamowe, usługi związane z zatrudnieniem czy administracyjną obsługą biura.

Pomysł ustawodawcy zdecydowanie ma zwiększyć czujność nabywców (m.in. z perspektywy nawiązywania współpracy z rzetelnymi usługodawcami, ale i gromadzenia dowodów potwierdzających, że usługa w ogóle miała miejsce).

  • NSK a weryfikacja kontrahenta do 5 lat wstecz

Projekt ustawy przewiduje również istotne rozszerzenie funkcjonalności wykazu podatników VAT, inaczej zwanym „białą listą”. Przedsiębiorcy zyskają możliwość sprawdzenia statusu podatnika VAT na dowolny dzień z ostatnich pięciu lat. To rozwiązanie ma szczególne znaczenie w kontekście kontroli podatkowych oraz sporów z organami skarbowymi, ponieważ pozwoli podatnikom wykazać, że kontrahent był prawidłowo zarejestrowany w momencie realizacji transakcji, Jednak warto pamiętać, że sam fakt rejestracji nie wypełnia przesłanek należytej staranności w relacjach biznesowych. W praktyce wciąż kluczowe jest stosowanie zasad wskazanych przez Ministerstwo Finansów w metodyce weryfikacji kontrahentów[2].

  • Skład VAT – nowe rozwiązanie

W odpowiedzi na elastyczne rozwiązana zwiększające efektywność łańcuchów dostaw z innych krajów i potrzeby firm działających w obszarze międzynarodowego obrotu towarowego w Polsce, Ministerstwo Finansów proponuje wprowadzenie instytucji składu VAT. Ta specjalna procedura umożliwi czasowe składowanie towarów z zastosowaniem stawki 0% VAT, niezależnie od procedur celnych.

  • System kaucyjny – doprecyzowanie zasad rozliczania VAT

W związku z wdrożeniem systemu kaucyjnego, projekt zmian doprecyzowuje zasady rozliczania VAT od niezwróconych kaucji za opakowania w zakresie, który dotąd nie był jasno wyjaśniony[3]. Nowe przepisy przewidują, że obowiązek podatkowy powstanie z końcem roku, w którym kaucja nie została zwrócona. Takie rozwiązanie ma zapewnić jednolitość rozliczeń, ograniczyć ryzyko błędów oraz ułatwić prowadzenie ewidencji przez przedsiębiorców uczestniczących w systemie kaucyjnym.

  • Kasy rejestrujące – obowiązek utylizacji i nowe sankcje

Kolejną zmianą jest wprowadzenie obowiązku zwrotu nieużywanych kas rejestrujących do producenta w celu ich utylizacji. Przedsiębiorcy, którzy nie wyrejestrują i nie zwrócą urządzenia, będą narażeni na sankcje. Celem tej regulacji jest eliminacja starych urządzeń, które mogą być wykorzystywane do prowadzenia nielegalnej ewidencji sprzedaży, a także uporządkowanie rynku kas fiskalnych. Ponieważ wielu podatników posiada kasy rejestrujące (często „na zaś” lub jako urządzenia lekko zapomniane, ale posiadane) – nowe regulacje będą dobrym motywatorem, aby podjąć decyzję, czy kasa faktycznie jest potrzebna w firmie, czy też należałoby dopełnić formalności i ją wyrejestrować.

  • Uproszczenia i zmiany techniczne – mniej biurokracji, więcej cyfryzacji

Ustawodawca zamierza również wdrożyć szereg zmian o charakterze technicznym i deregulacyjnym, w tym m.in.:

  • likwidacja obowiązku składania informacji o spisie z natury;
  • zmiana momentu rozliczania VAT przy wywłaszczeniu;
  • zniesienie obowiązku zapłaty VAT w ciągu 14 dni od wewnątrzwspólnotowego nabycia środków transportu;
  • uproszczenia w systemie TAX FREE, w tym możliwość elektronicznej odprawy podróżnych;
  • ujednolicenie zasad opodatkowania w kontekście mechanizmu odwróconego obciążenia (reverse charge) dla transakcji na rynku energii;
  • usystematyzowanie kwestii rejestracyjnych (dla wymogów NIP i VAT);
  • doprecyzowania dotyczące mechanizmów ulgi na złe długi czy współczynnika VAT.

***

Te zmiany to nie tylko techniczne korekty i uproszczenia, ale również rozszerzenie obowiązków w kilku istotnych obszarach takich jak np. dokładniejsza weryfikacja kontrahentów w kontekście ryzyka podatkowego oraz prawidłowe oznaczanie transakcji objętych MPP. Pierwsze zmiany wprowadzane projektem mają wejść w życie w połowie 2026 r. – wczesne przygotowanie do nowych regulacji pozwoli ograniczyć ryzyko błędów i sankcji, a także uporządkować procesy związane z rozliczeniami VAT. W przypadku wątpliwości dotyczących wpływu nowych zasad na Twoją działalność, zachęcamy do kontaktu. Wspólnie wypracujemy rozwiązania, które ułatwią wdrożenie zmian.

[1] https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12403302/katalog/13164544#13164544.

[2] https://crido.pl/blog-taxes/jak-bardzo-staranna-powinna-byc-nalezyta-starannosc/; https://crido.pl/blog-taxes/czy-warto-meczyc-biznes-nalezyta-starannosc-vat-aktualnie/).

[3] Por. https://crido.pl/blog-taxes/system-kaucyjny-a-vat-duze-zmiany-na-ostatniej-prostej/.