Coraz więcej firm, szczególnie w Europie, publikuje dane pozwalające na rzetelne ustalenie ich wkładu na rzecz społeczeństwa oraz sposobu zarządzania przez nie rozliczeniami podatkowymi. Jest to odpowiedź na rosnące oczekiwania interesariuszy – właścicieli, inwestorów, klientów i pracowników – co do etycznego i transparentnego działania biznesu będącego wynikiem odpowiedniego wewnętrznego uporządkowania w obszarze podatków. Wpisuje się to też w szerszą i zyskującą ostatnio na znaczeniu ideę ESG. W Polsce Krajowa Administracja Skarbowa i Ministerstwo Finansów mobilizują siły i środki w zakresie budowania rozwiązań opartych o współpracę i transparentność podatkową, a także zachęcania podatników do tworzenia skutecznych, przejrzystych i dostosowanych do specyfiki przedsiębiorcy ram wewnętrznego nadzoru podatkowego. Wśród podjętych już inicjatyw są między innymi Program Współdziałania czy Centrum Obsługi Podatkowej Inwestora w MF. To wszystko wpisuje się w koncepcję tax governance.
Tax governance to zasady, którymi organizacja kieruje się podejmując decyzje w obszarze podatków. Uporządkowane procesy wspierane skutecznymi ramami organizacyjnymi pozwalają na zarządzanie rozliczeniami w sposób efektywny, przejrzysty i uczciwy wobec otoczenia.
Idea ta w znaczący sposób wpływa na klasyczne postrzeganie podatków przez przedsiębiorców. Jeszcze niedawno powszechnym zjawiskiem było koncentrowanie wszystkich wysiłków biznesu na zwiększaniu zysków właścicieli lub akcjonariuszy. Jednym z efektów takiego podejścia był jednak brak zrozumienia przez opinię publiczną sytuacji, w której wysokość danin płaconych przez gospodarczych gigantów była wyraźnie niższa niż wkłady przedsiębiorców osiągających znacznie skromniejsze zyski.
Oczywiście, sam fakt płacenia niskich podatków nie jest działaniem, które powinno być oceniane negatywnie. Jednak w celu wyjaśnienia powodów takiego stanu rzeczy coraz więcej przedsiębiorców podejmuje działania mające na celu przedstawienie ich realnego udziału w finansowaniu budżetu państwa i jednostek samorządu terytorialnego. W naturalny sposób transparentność i dążenie do ujawnienia szczegółów funkcjonowania biznesu przychodzi z większą łatwością tym organizacjom, które charakteryzują się wysokimi standardami organizacyjnymi i znacznym stopniem uporządkowania.
Istotną grupą podmiotów zainteresowanych kwestiami podatkowymi są inwestorzy. W strategii wielu z nich coraz większą rolę odgrywa kryterium wewnętrznego uporządkowania emitentów akcji i udziałów, ich kultury organizacyjnej i ładu korporacyjnego – również w obszarze podatków. Najlepszym dowodem potwierdzającym to zjawisko było niedawne wycofanie inwestycji norweskiego funduszu w siedem podmiotów – ze względu na stosowane przez nie agresywne planowanie podatkowe oraz brak informacji o tym, gdzie i jak firmy te płacą podatki. Nicolai Tangen (CEO Norges Bank Investment Management) stwierdził, że ujawnienie polityki podatkowej oraz danych podatkowych może stać się podstawą zaangażowania menedżerów inwestycyjnych i zarządów skupionych na ESG na całym świecie[1].
Zdarzenie to dowodzi również, że podatki stanowią ważny element jednego z najistotniejszych obecnie globalnych trendów – dążenie biznesu do zrównoważonego rozwoju poprzez położenie odpowiedniego nacisku na kwestie środowiskowe, społeczne i związane z zarządzaniem, określane mianem ESG. W podobny sposób rolę podatków postrzegają również m.in. duńskie fundusze inwestycyjne, czemu dały wyraz wydając „Podatkowy Kodeks Postępowania”[2] opisujący relację między płaceniem danin publicznoprawnych a kwestiami zrównoważonego rozwoju.
Dyskusja i działania wokół tax governance od dawna toczą się na poziomie europejskim oraz światowym. Działania te wpisują się też w inny, zyskujący na popularności trend zainicjowany przez OECD. To właśnie ta organizacja od lat regularnie publikuje raporty, wskazówki i wytyczne pozwalające przedsiębiorcom wdrażać nowoczesne narzędzia zarządzania ryzykiem braku zgodności podatkowej. Prowadzi również badania pozwalające zidentyfikować korzyści, które organy podatkowe i sami podatnicy odnoszą dzięki wdrożeniu solidnych ram proceduralnych porządkujących funkcję podatkową w biznesie. W ramach prac Komisji Europejskiej DG TAXUD prowadzi szereg inicjatyw nakierowanych na zwiększenie przejrzystości w kształtowaniu polityki podatkowej państw i biznesu, traktując sprawiedliwe i efektywne opodatkowanie jako jeden z priorytetów. Wśród nich jest platforma dla „Tax Good Governance” czyli grupa doradcza wspierająca Komisję Europejską w promowaniu najwyższych standardów zarządzania podatkami oraz zapobieganiu agresywnego planowania podatkowego. Niezależnie od działań OECD czy KE poszczególne kraje wdrażają własne regulacje służące zwiększeniu transparentności podatkowej. Przykładowo Wielka Brytania wymaga od wybranych grup podatników publikowania informacji m.in. na temat podejścia do optymalizacji podatkowej oraz akceptowanego poziomu ryzyka, a władze niemieckie publikują obszerne wytyczne dotyczące ram wewnętrznego nadzoru podatkowego jako wskazówki dla przedsiębiorców.
Rozwojowi tax governance w Polsce sprzyjają działania legislacyjne i inne inicjatywy podejmowane przez stronę rządową. Podstawowymi ich celami są zwiększenie dobrowolnego wypełniania obowiązków podatnika oraz transparentności podatkowej i zmniejszenie kosztów obsługi procesu compliance przez aparat skarbowy.
Od 1 stycznia 2021 r. najwięksi podatnicy oraz podatkowe grupy kapitałowe zostali zobowiązani do publikacji corocznej informacji o realizowanej Strategii Podatkowej. Zgodnie z zapowiedziami Ministerstwa Finansów, mechanizm transparentności podatkowej ma być jednym z elementów oceny i kontroli kluczowych przedsiębiorców.
Zainteresowaniem przedsiębiorców cieszy się również aplikowanie do Programu Współdziałania – najszerzej zakrojonej inicjatywy typu cooperative compliance w Polsce. Cena w postaci udzielenia Ministerstwu Finansów dostępu do rozliczeń podatkowych na bardzo szeroką skalę, a nawet potrzeba wdrożenia zmian organizacyjnych w biznesie, nie okazała się odstraszająca. Nagrodą będzie relacja z fiskusem zbudowana na fundamentach zaufania, transparentności i zrozumienia. Korzyścią jest zatem pewność i bezpieczeństwo w rozliczaniu podatków – stanowiąca przecież jeden z podstawowych warunków skutecznego prowadzenia zrównoważonej działalności gospodarczej.
Szansą na prowadzenie produktywnych rozmów z administracją podatkową i zachowanie stabilności rozliczeń podatkowych jest otwarcie Centrum Obsługi Podatkowej Inwestora w Ministerstwie Finansów. Za jego pośrednictwem – zgodnie z zasadą „jednego okienka” – kompleksową obsługę mają otrzymywać przedsiębiorcy gotowi realizować istotne w skali kraju inwestycje oraz aplikujący o zawarcie Porozumienia Inwestycyjnego (uzyskiwanej w drodze negocjacji kompleksowej wiążącej opinii określającej całościowo skutki podatkowe projektu). Taki komfort przysługiwać będzie tylko największym. Przed biznesem – niezależnie od skali prowadzonej działalności – otworzy się natomiast szansa na uzyskanie „transgranicznej interpretacji” dotyczącej VAT w ramach pilotażowego projektu „EU Cross-Border Rulings”, do którego przystąpiła Polska.
Obecnie jesteśmy świadkami istotnej zmiany w postrzeganiu kwestii płacenia podatków. Świadczą o tym zarówno działania globalnych korporacji, które dobrowolnie publikują informacje o wysokości i sposobie płacenia podatków, jak i nowe regulacje prawne. Warto przy tej okazji zwrócić uwagę na ciekawy trend – w odniesieniu do rozwiązań z zakresu tax governance, większość instytucji projektowana jest pierwotnie jako opcjonalne dla biznesu. Niemniej jednak z czasem wiele elementów przenika do systemu podatkowego w postaci obowiązków dla wszystkich, i to często również pod rygorem określonych sankcji. Tak było chociażby w przypadku publikowania strategii podatkowych przez brytyjskich podatników, a biorąc pod uwagę rosnące znaczenia ESG i transparentności podatkowej w tym kontekście, można założyć dalszy, sukcesywny rozwój tax governance w Polsce i na świecie.
[1] https://boardagenda.com/2021/02/02/norges-bank-divests-from-companies-over-tax-issues/