Wielu uchodźców obawia się biurokracji, ale brak działania może mieć poważne konsekwencje. Weto prezydenta zatrzymało nowelizację ustawy, a zegar tyka. Co muszą zrobić obywatele Ukrainy, by nie stracić prawa do pracy i świadczeń? Przygotowaliśmy dla Państwa praktyczne wskazówki i statystyki.

Z początkiem sierpnia bieżącego roku Senat przegłosował za przedłużeniem ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (tzw. „Specustawy”) i tym samym trafiła ona na biurko Prezydenta RP w celu podpisu i dalszego wejścia w życie.

(Dalsza część artykułu pod materiałem wideo)

Zobacz film: Implementacja dyrektywy UE Women on Boards – co to oznacza?

Agnieszka Piątek z CRIDO omawia dyrektywę UE Women on Boards

Od czerwca 2026 roku spółki notowane na rynku regulowanym muszą spełnić wymogi unijnej dyrektywy dotyczącej równowagi płci w zarządach. Z materiału wideo z Agnieszką Piątek (CRIDO) dowiesz się, kogo obowiązują nowe przepisy, jak stworzyć skuteczną politykę różnorodności i jak przygotować spółkę do raportowania zgodnego z regulacjami UE.

25 sierpnia 2025 roku Prezydent RP ogłosił decyzję o zawetowaniu nowelizacji Specustawy. Jak wynika z uzasadnienia, decyzja ta jest podyktowana wątpliwościami w zakresie udzielania świadczeń socjalnych obywatelom Ukrainy. Natomiast ponieważ ten akt prawny reguluje również pobyt oraz podejmowanie pracy przez obywateli Ukrainy w Polsce, prezydenckie weto, a w konsekwencji brak nowelizacji może istotnie skomplikować.

Nowelizacja ustawy miała przedłużyć - do 4 marca 2026 roku - obowiązywanie specjalnych rozwiązań dla obywateli Ukrainy, którzy przybyli do Polski w związku z wojną. W szczególności dotyczyło to:

  • dostępu do świadczeń socjalnych (np. 800+),
  • uproszczonych procedur legalizacji pobytu i pracy,
  • wsparcia w edukacji, zdrowiu i mieszkalnictwie.

Prezydent RP uznał jednak, że ustawa nie wprowadza koniecznych korekt, które były przedmiotem debaty publicznej - szczególnie w zakresie świadczeń socjalnych. Podkreślił, że jego zdaniem 800+ powinno przysługiwać tylko tym obywatelom Ukrainy, którzy podejmują pracę w Polsce. Prezydent RP zapowiedział projekt własnej ustawy który ma wprowadzić też nowe zasady nadawania obywatelstwa oraz zaostrzyć przepisy dotyczące bezpieczeństwa granic i symboliki historycznej.  Pomoc dla obywateli Ukrainy nie znika, lecz zmienia kierunek. Parlament ma przygotować nowe rozwiązania do 1 października 2025. Ustawa prezydencka zakłada modyfikację, ograniczenie lub rezygnację z części form wsparcia oraz zasad legalizacji pobytu uchodźców wojennych z Ukrainy.

Co to oznacza ?

Poniżej prezentujemy praktyczne odpowiedzi na najczęściej pojawiające się pytania dotyczące legalności pobytu i pracy obywateli Ukrainy w Polsce, wynikające z zastosowania prawa weta przez Prezydenta RP.

Czy będąc obywatelem/ką Ukrainy, który posiada PESEL UKR mogę zostać w Polsce po 30 września?

TAK, posiadacze statusu UKR nie mają podstaw, aby się obawiać - ochrona tymczasowa obywateli Ukrainy w UE, w tym w Polsce, wynika z decyzji Rady Unii Europejskiej i nie zniknie wraz ze Specustawą. Ich pobyt będzie wciąż ważny w związku z decyzją Rady UE o ochronie czasowej, która obowiązuje do 4 marca 2027 r. (w Polsce obecnie ma zostać przedłużona do 4 marca 2026).

Czy jako obywatel/ka Ukrainy mogę pracować bez zezwolenia na pracę po 30 września 2025?

TAK, podobnie z wykonywaniem pracy w Polsce, powiadomienia o powierzeniu pracy (uproszczona procedura) regulowane są przez artykuł 22 Specustawy, który obecnie nie ma daty końcowej, a zatem nie zostanie automatycznie uchylony w sytuacji, gdy Specustawa nie zostanie przedłużona. Oznacza to, że obywatele Ukrainy będą mogli pracować na obecnych zasadach, a potencjalny pracodawca będzie musiał złożyć takie powiadomienie nie później niż 7 dni od dnia rozpoczęcia pracy. Można to nadal zrobić poprzez dedykowany portal praca.gov.pl

Jestem obywatelem/ką Ukrainy i przebywam w Polsce na podstawie karty pobytu która wygasła w grudniu 2024. Czy mój pobyt po 30 września będzie legalny?

NIE, w przypadku obywateli Ukrainy korzystających z przedłużeń wynikających ze Specustawy - posiadacze wizy lub karty pobytu które wygasły po 24 lutego 2022 i zostały automatycznie przedłużone do 30 września 2025 muszą się zająć legalizacją dalszego pobytu w Polsce już dziś, by uniknąć potencjalnych problemów i ryzyka nielegalnego pobytu na terytorium naszego kraju.

Zalecane by te osoby złożyły wnioski o zezwolenie na pobyt (pierwsze czy kolejne) przed końcem września, pozwoli to legalnie przebywać i pracować w Polsce po 30 września.

Co grozi za brak odpowiednich dokumentów?

Aby cudzoziemiec mógł legalnie przebywać i pracować w Polsce, musi posiadać odpowiedni zestaw dokumentów, zależnie od celu i długości pobytu (np. wiza, zezwolenie na pobyt). Ponad 1,5 mln obywateli Ukrainy posiada ważne zezwolenia na pobyt w Polsce. W 2025 roku wydano 185 tys. dokumentów legalizujących pracę cudzoziemców – najwięcej dla obywateli Ukrainy.

A co, jeśli specustawa nie zostanie przedłużona, a obywatele Ukrainy przebywający w Polsce nie podejmą działań legalizacyjnych?

Cudzoziemcy, którzy nie podejmą pracy w Polsce, mogą napotkać ograniczenia w dostępie do świadczeń socjalnych lub całkowicie je utracić. Istnieje również większe ryzyko nałożenia kar za nielegalne przekroczenie granicy, w tym deportacji lub odmowy przedłużenia pobytu.

Dodatkowo:

  • Wykreślenie działalności gospodarczej z rejestrów państwowych. (dzięki specustawie Ukraińcy uzyskali  prawo do założenia JDG na takich samych zasadach jak ob. Polski)
  • Potencjalne trudności w dostępie do edukacji i opieki zdrowotnej, jeśli nie zostaną przedłużone dotychczasowe rozwiązania. Posiadacze statusu UKR mają wolny i nieodpłatny dostęp do opieki zdrowotnej w Polsce oraz mogą bezpłatnie zdobywać wykształcenie wyższe w Polskich uczelniach).
  • Wydłużenie procesu uzyskania obywatelstwa - nawet do 10 lat legalnego pobytu w Polsce (wniesiona propozycja zmiany przez Prezydenta RP w celu nadania jeszcze większej powagi do nabycia przez cudzoziemców obywatelstwa polskiego);

Co zrobić by uniknąć problemów?

  • Obywatele Ukrainy:

W zależności od obecnej sytuacji prawnej dla obywateli Ukrainy należy przeanalizować dalsze możliwe kroki. Warto znaleźć podstawę do ubiegania się o zezwolenie na pobyt w Polsce, może to być praca, prowadzenie działalności gospodarczej, studia, połączenie z rodziną, inne okoliczności.

Wniosek najlepiej złożyć z wyprzedzeniem, zanim wygasną obecne przepisy, czyli przed 30 września 2025 r.

Osoby, które uzyskały już dokumenty pobytowe, np. zezwolenie na pobyt czasowy czy stały, będą mogły legalnie przebywać w Polsce na podstawie posiadanych dokumentów.

  • Dla pracodawców:
  1. Regularnie weryfikuj status pobytowy pracowników. Pomocna będzie Checklista CRIDO.
  2. Zgłaszaj zatrudnienie do ZUS oraz upewnij się, że posiadasz wszelkie niezbędne zezwolenia lub dokumenty zwalniające cudzoziemca z obowiązku posiadania dodatkowych zezwoleń
  3. Inwestuj w szkolenia działów HR – błędy formalne mogą skutkować karami do 50 tys. zł.

Jeśli jesteś obywatelem Ukrainy lub pracodawcą zatrudniającym cudzoziemców - nie czekaj. Sprawdź swój status, skonsultuj się z doradcami CRIDO  i działaj z wyprzedzeniem.

Zapoznaj się z pełną ofertą: Human Advisory Services

Zapisz się na nasz newsletter >>HRstacja | Zmiany w prawie pracy