3 lipca 2025 r. zapadło orzeczenie TSUE w sprawie C-653/23 „TOODE” SIA przeciwko Valsts ieņēmumu dienests. Wyrok jest istotny zwłaszcza dla podmiotów, którym odmówiono udzielenia pomocy publicznej. Odpowiada bowiem na pytanie: czy możliwe jest dochodzenie wypłaty pomocy nawet, jeżeli w trakcie dochodzenia roszczenia wygasł program będący podstawą jej udzielenia?

(Dalsza część artykułu pod materiałem wideo)

Zobacz film: Czynności sprawdzające – gdy urząd pyta o zbyt wiele

Webinar CRIDO – czynności sprawdzające w praktyce. Jakie pytania może zadać urząd skarbowy i jak reagować jako podatnik?

Zapraszamy do obejrzenia nagrania z pierwszego spotkania z cyklu „Sporne Środy”, poświęconego relacjom podatników z organami skarbowymi. Tematem odcinka są czynności sprawdzające – jedno z narzędzi wykorzystywanych przez urzędy skarbowe, które często budzi wątpliwości co do zakresu pytań kierowanych do podatników.

Stan faktyczny sprawy

Wyrok TSUE zapadł w następującym stanie faktycznym:

  • W 2021 r. spółka ubiegała się o pomoc na zabezpieczenie kapitału obrotowego przedsiębiorstw dotkniętych kryzysem związanym z COVID-19;
  • Organ podatkowy odmówił spółce wsparcia;
  • Pomoc była przyznawana na podstawie krajowego programu pomocy zaakceptowanego przez Komisję Europejską zgodnie z tymczasowymi ramami środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii COVID-19;
  • Zgodnie z programem, pomoc mogła być udzielana (tj. decyzje mogły być wydawane) do 30 czerwca 2022 r.;
  • Spółka zaskarżyła decyzję organu do sądu pierwszej instancji, a następnie wniosła apelację do regionalnego sądu administracyjnego.

Pytania zadane przez sąd

Sąd łotewski zwrócił się do TSUE z dwoma pytaniami:

  • czy pomoc należy uznać za przyznaną w momencie, w którym właściwy organ bezzasadnie odmówił prawa do otrzymania pomocy, jeżeli zostało to stwierdzone w orzeczeniu sądowym wydanym po upływie terminu przyznania pomocy?
  • czy pomoc, która – wobec braku wydania przez organ decyzji – została przyznana po upływie określonego terminu przyznania pomocy w wykonaniu orzeczenia sądowego, stanowi istniejącą pomoc w rozumieniu przepisów unijnych?

Moment przyznania pomocy

W pierwszej kolejności TSUE rozstrzygnął kwestię momentu udzielania pomocy publicznej. Sąd przypomniał, że zgodnie z TFUE pomoc uważa się a przyznaną w chwili, w której podmiot uzyskuje prawo do jej otrzymania na podstawie mającej zastosowanie regulacji krajowej. Natomiast ustalenie dnia, w którym beneficjent uzyskuje prawo do otrzymania pomocy, wiąże się z wynikającym z tego prawa zobowiązaniem państwa do jej przyznania.

Co istotne w sprawie, zgodnie z prawem łotewskim sądy krajowe mogą nakazać jedynie przyjęcie aktów administracyjnych korzystnych na przyszłość (ex nunc). Oznaczałoby to, że nawet w przypadku orzeczenia korzystnego dla beneficjenta, nie mógłby on dochodzić wydania nowego aktu przyznającego mu pomoc, ponieważ program pomocy już wygasł. TSUE odwołał się jednak nie tylko do przepisów TFUE, ale również do art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, zgodnie z którym każdy, kogo prawa i wolności zagwarantowane przez prawo Unii zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka prawnego przed sądem.

Tym samym TSUE uznał, że zarówno TFUE jak Karta praw podstawowych UE stoją na przeszkodzie takiej wykładni, która uniemożliwiałaby uznanie pomocy za przyznaną w dniu, w którym właściwy organ niesłusznie odmówił prawa do jej udzielenia jednostce, która złożyła o to wniosek w terminie, a niezgodność tej odmowy z prawem stwierdzono po upływie tego terminu.

Pomoc nowa czy istniejąca?

TSUE udzielił odpowiedzi na drugie zagadnienie z wykorzystaniem swoich rozważań dokonanych w odpowiedzi na pytanie pierwsze. Sąd łotewski próbował bowiem w istocie ustalić, czy pomoc przyznana w taki sposób (tj. na podstawie orzeczenia sądowego niejako wstecz) stanowi tzw. pomoc istniejącą czy też nową pomoc, która musiałaby zostać zaakceptowana przez Komisję Europejską.

I tak, Trybunał stwierdził za istniejącym już orzecznictwem, że pomoc należy uznać za przyznaną od momentu, w którym prawo do otrzymania wsparcia zostało przyznane beneficjentowi na podstawie obowiązujących przepisów krajowych. Oznacza to, że faktyczne przekazanie podmiotowi zasobów nie jest w tej kwestii decydujące.

W konsekwencji, TSUE uznał za pomoc istniejącą pomoc przyznaną w dniu, w którym (i) organ niesłusznie odmówił jej przyznania, a (ii) wypłaconą w wykonaniu aktu wydanego na podstawie nakazu sądu stwierdzającego niezgodność z prawem takiej odmowy.

Wyrok TSUE stanowi mocny argument za tym, żeby w przypadku odmowy przyznania pomocy publicznej, dochodzić w sądzie swoich praw. Orzeczenie w sprawie TOODE pokazuje bowiem, że nawet jeżeli proces sądowy potrwa dłużej niż sam program pomocowy, nadal jest szansa na otrzymanie dofinansowania, do którego przedsiębiorca miał prawo.

Zapoznaj się z pełną ofertą: Postępowania podatkowe i spory sądowe