9 lipca 2025 r. na stronie Ministerstwa Finansów zostały opublikowane długo wyczekiwane przez praktyków i teoretyków prawa Objaśnienia podatkowe z 3 lipca 2025 r. – stosowanie tzw. klauzuli rzeczywistego właściciela dla celów podatku u źródła.

Nasze pierwsze spojrzenie na ww. Objaśnienia podatkowe przedstawiliśmy w poprzednim artykule opublikowanym na blogu CRIDO.

W ramach niniejszego artykułu przyjrzymy się pkt. 2.2. Objaśnień podatkowych, poświęconemu zagadnieniu otrzymywania należności dla własnej korzyści i braku zobowiązania do ich przekazania. Jest to jedna z kluczowych przesłanek dla ustalenia, czy dany podmiot posiada status rzeczywistego właściciela należności (co jest warunkiem stosowania preferencji w podatku u źródła).

(Dalsza część artykułu pod materiałem wideo)

Zobacz film: Efektywne opodatkowania – interpretacje ogólne w zakresie WHT

Efektywne opodatkowanie w zakresie przepisów o podatku u  źródła to jedno z kluczowych pojęć dla określenia zasad opodatkowania WHT. Zapraszamy na film, który wyjaśnia to pojęcie.

Koncepcja władztwa ekonomicznego

Z punktu widzenia problematyki ustalenia rzeczywistego właściciela (ang. beneficial owner) danej należności kluczowe jest zwrócenie uwagi na władztwo nad nią. W Objaśnieniach podatkowych dokonano rozdzielenia władztwa nad należnościami na czysto formalne (prawne) i ekonomiczne, z czego to drugie ma decydujące znaczenie. W kontekście podatku u źródła należy bowiem ustalić, kto rzeczywiście korzysta z dochodu, a więc kto powinien ponieść związane z nim obciążenia fiskalne. Rzeczywistym właścicielem jest więc podmiot mający faktyczną kontrolę nad należnościami oraz możliwość ich wykorzystania dla własnej korzyści gospodarczej.

W Objaśnieniach podatkowych posłużono się koncepcją znaczącej własności ekonomicznej (ang. substantive economic ownership), która wyklucza uznanie za właściciela dochodu podmiotów pełniących jedynie rolę pośredniczącą (ang. conduit company). Co istotne, rolę pośredniczącą identyfikuje się przy istnieniu zobowiązania faktycznego lub prawnego do przekazania należności innym podmiotom, powiązanym lub niepowiązanym, niezależnie od formy przekazania uzyskanego dochodu. Wobec tak szerokiego rozumienia tej kwestii, decydujące znaczenie mają okoliczności faktyczne danej transakcji, które determinują, czy dany podmiot posiada jedynie tymczasową, fizyczną kontrolę nad środkami, czy też sprawuje nad nimi pełne, faktyczne i ekonomiczne władztwo.

Teoria a rzeczywistość, czyli zwrócenie uwagi na niuanse przestrzeni gospodarczej

W Objaśnieniach podatkowych dostrzeżenia doczekały się sytuacje gospodarcze wymykające się uproszczonym definicjom czy ogólnym sformułowaniom przepisów. Minister Finansów zwrócił bowiem uwagę na specyfikę spółek wspólnego przedsięwzięcia (ang. joint venture) czy podmiotów inwestycyjnych, które mogą być uznane za rzeczywistego właściciela danej należności – w szczególności, gdy inwestorzy to podmioty niepowiązane (co występuje szczególnie często właśnie w przypadku podmiotów typu joint venture).

Z drugiej strony jednak, w Objaśnieniach podatkowych wskazano jako jedną z istotnych przesłanek za uznaniem podmiotu za rzeczywistego właściciela w odniesieniu do danej należności ponoszenie związanych z nią czynników ryzyka. W szczególności wymieniono tu ryzyko niewykonania zobowiązania, ryzyko kredytowe dłużnika odsetek, ryzyko zmian stóp procentowych czy ryzyko walutowe lub ryzyko kursowe. Należy odnotować zagrożenie traktowania braku któregokolwiek z tych czynników ryzyka za samoistną przesłankę do podważenia zasadności stosowania preferencji WHT. W przestrzeni gospodarczej standardowo funkcjonują mechanizmy mitygujące większość z wymienionych rodzajów ryzyk (np. ryzyko walutowe zarządzane poprzez umowy swap czy tworzenie spółek celowych związanych z daną inwestycją czy aktywem).

Powyższą wątpliwość zmniejsza jednak ponowne zwrócenie uwagi na konieczność indywidualnego podejścia przy ocenie konkretnej sprawy, co powinno stanowić sygnał do dokładnego badania właściwości transakcji i zaangażowanych podmiotów.

Wątpliwości wobec przesłanek pośredniczenia

Końcowo w pkt. 2.2 Objaśnień podatkowych wskazano, że nie jest możliwe stworzenie wyczerpującej listy przesłanek kwalifikujących dany podmiot jako zobowiązany do przekazania całości lub części płatności. Odnośnie do tego zastrzeżenia, Minister Finansów wskazał na otwarty katalog identyfikacji podmiotu pośredniczącego, wymieniając przykładowo:

  • realizację niewielkiej marży na przekazywanych płatnościach;
  • brak wykazania przychodu podatkowego z tytułu otrzymanych należności;
  • przekazywanie należności na rzecz innego podmiotu w krótkich odstępach czasu;
  • brak reinwestycji środków z uzyskanych należności;
  • brak innych środków lub źródeł dochodów niż otrzymywana należność umożliwiających spłatę zobowiązań;
  • brak ryzyka związanego z daną należnością.

W kontekście ww. katalogu należy zwrócić uwagę na parę wątpliwości i zagrożeń. Przed wszystkim, należy zasygnalizować istotne ryzyko automatyzmu organów podatkowych w odmawianiu preferencji w podatku u źródła, które może wynikać z mechanicznego stosowania omawianych przesłanek przy wystąpieniu którejkolwiek z nich. Szczególnie kontrowersyjna jest w tym kontekście kwestia posługiwania się nieostrymi pojęciami, takimi jak „niewielka marża” czy „krótki odstęp czasu”, których literalna wykładnia nie uwzględnia specyfiki realiów biznesowych i zasad zarządzania przepływami pieniężnymi. Na przykład, ocena wysokości marży powinna odbywać się w zgodzie z zasadami cen transferowych, gdyż sama jej relatywna wartość nie może być automatycznie uznawana za przesłankę sztuczności transakcji (niewielka marża może być przecież rynkowa). Należy również zauważyć, że sama reinwestycja zysków nie stanowi jedynego czy podstawowego celu prowadzenia działalności gospodarczej.

Ponadto brak doprecyzowania kwestii wykazywania przychodu podatkowego, zwłaszcza w kontekście obowiązujących Interpretacji ogólnych[1], może prowadzić do nadmiernych uproszczeń, negatywnie wpływających na pewność prawa. Literalne odczytanie ww. przesłanek może niesłusznie penalizować działania gospodarcze zupełnie naturalne – takie jak szybka spłata zobowiązań wobec podmiotów trzecich – co w efekcie prowadziłoby do nieuzasadnionego uniemożliwienia zastosowania preferencji podatku u źródła.

Mieszany odbiór pkt 2.2 Objaśnień podatkowych

Długo wyczekiwane Objaśnienia podatkowe stanowią ważny krok do stabilizacji zmiennej i pełnej zniuansowanych zagadnień problematyki podatku u źródła. Omawiany w ramach niniejszego artykułu pkt 2.2. Objaśnień podatkowych rzuca światło na pewne kluczowe zagadnienia związane z identyfikacją podmiotów, którym należy przyznać status beneficjenta rzeczywistego danej należności (a co za tym idzie – uzyskać prawo do zastosowania preferencji podatkowej).

Najbardziej wartościowe jest zwrócenie uwagi w Objaśnieniach podatkowych na specyfikę przestrzeni gospodarczej i występowanie w niej takich konstrukcji jak joint venture, którym powinien przysługiwać status beneficial owner. Pewnym rozczarowaniem jest brak rozwinięcia tej kwestii, niemniej za pozytywne należy odczytać zwrócenie uwagi na indywidualne podejście i szczegółową analizę stanu faktycznego, co może stanowić sygnał dla organów podatkowych do większej skrupulatności i ograniczenia automatyzmu w krytycznym badaniu sytuacji płatników i podatników.

Niestety, Objaśnienia podatkowe dostarczają także wątpliwości i nowych zagrożeń, szczególnie w zakresie otwartego i nieostrego katalogu przesłanek stanowiących zdaniem Ministra Finansów o tym, że badany podmiot jest w istocie pośrednikiem. Generuje to ryzyko, że organy podatkowe będą dokonywać arbitralnej oceny sytuacji podatnika, powołując się na nieprecyzyjne zapisy zawarte w Objaśnieniach.

[1] Tj. Interpretacje Ogólne Ministra Finansów z 15 listopada 2024 r., nr DD9.8202.1.2024, pkt 2 oraz z 20 listopada 2024 r., nr DD9.8202.2.2024, pkt 3.