W listopadzie 2025 r. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji udzieliło odpowiedzi na pismo Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczące spraw o uznanie za obywatela polskiego w tym przewlekłości postępowań i otrzymanych w tych kwestiach skarg.

Dokument ujawnia liczby, ale też realne problemy systemu. Ilość wniosków o uznanie za obywatela polskiego rośnie, a urzędy wojewódzkie borykają się z brakami kadrowymi. Dane z odpowiedzi MSWiA pokazują skalę problemu – tysiące ponagleń i wielomiesięczne postępowania.

(Dalsza część artykułu pod materiałem wideo)

Zobacz film: Kontrola legalności zatrudnienia i pobytu w Polsce

Kontrola legalności zatrudnienia i pobytu w Polsce stała się ostatnio częstym tematem w mediach. W związku z licznymi wykrywanymi nieprawidłowościami, liczba kontroli rośnie. W efekcie kontrole mogą dotknąć również firmy, które skrupulatnie przestrzegają przepisów dotyczących legalizacji zatrudnienia cudzoziemców. Zapraszamy do obejrzenia filmu.

Rosnąca liczba wniosków, dłuższe postępowania

Źródło: MSWiA, RPO (listopad 2025)

Jak widzimy, w 2024 r. do urzędów wojewódzkich wpłynęło 16 116 wniosków o uznanie za obywatela polskiego, do 30 września br. liczba ta wyniosła już 16 246 - czyli więcej niż w całym 2024 roku. Najwięcej spraw prowadził Mazowiecki Urząd Wojewódzki – prawie 7000, najmniej Świętokrzyski UW.

Na koniec 2024 r. zadania związane z obywatelstwem realizowało 70 pracowników w całej Polsce, (niestety nie ma informacji o aktualnym stanie zatrudnienia). W wielu województwach liczba etatów jest minimalna. Dużym problemem jest również odpływ doświadczonych pracowników oraz trudności w obsadzaniu wakatów.

Ponad 3 tysiące ponagleń, ile zostało uznanych za zasadne?

Prawo do ponaglenia jest narzędziem ochrony przed bezczynnością lub przewlekłością organów administracji, przysługuje stronie postępowania i może być wniesione, gdy sprawa nie została rozpatrzona w terminie albo trwa zbyt długo. Dzięki temu strona ma realny wpływ na przyspieszenie procedury i wymuszenie działania urzędu.

Strona postępowania ma prawo złożyć ponaglenie, jeżeli:

  • Sprawa nie została załatwiona w ustawowym terminie (np. 1 miesiąc lub 2 miesiące w sprawach szczególnie skomplikowanych – art. 35 KPA).
  • Organ nie poinformował o przyczynach zwłoki i nowym terminie (art. 36 KPA).
  • Postępowanie trwa dłużej niż to konieczne – czyli występuje przewlekłość.

W 2024 r. do MSWiA wpłynęło 4 939 ponagleń, z czego aż 4 787 dotyczyło Mazowieckiego Wojewody. W 2025 r. (do września) było już 4 331 ponagleń, z czego 4 099 na Mazowieckiego Wojewodę. Średni czas postępowania w Warszawie wyniósł ok. 18 miesięcy.

Uznano zasadność ponad 3,3 tys. ponagleń w 2025 r.

Dobre rady przy składaniu wniosków o obywatelstwo polskie

Choć braki kadrowe, złożoność postępowań to część problemu, strona postępowania – cudzoziemiec ma duży wpływ na postępowanie, jeszcze przed jego wszczęciem. Na co należy zwrócić uwagę i o czym pamiętać? Poniżej dobre rady Crido:

  1. Sprawdź wymagania formalne – zanim złożysz wniosek, upewnij się, że spełniasz warunki ustawowe (np. długość pobytu, stabilne źródło dochodu, znajomość języka polskiego).
  2. Przygotuj komplet dokumentów – brak jednego załącznika może znacząco wydłużyć postępowanie. Najczęściej wymagane są: paszport, karta pobytu, dokumenty potwierdzające zatrudnienie. Koniecznie zachowaj kopie wszystkich dokumentów, przydadzą się w razie konieczności uzupełnienia akt lub złożenia ponaglenia.
  3. Zadbaj o tłumaczenia – wszystkie dokumenty obcojęzyczne muszą być przetłumaczone przez tłumacza przysięgłego.
  4. Śledź status sprawy – korzystaj z możliwości uzyskania informacji w urzędzie wojewódzkim lub przez ePUAP.
  5. Rozważ pomoc prawną – doradca lub kancelaria specjalizująca się w sprawach cudzoziemców może pomóc w uniknięciu błędów formalnych
  6. Złóż wniosek jak najwcześniej – ze względu na długie terminy rozpatrywania spraw, warto nie odkładać formalności na ostatnią chwilę. Jednocześnie, należy złożyć wniosek po spełnieniu wymagań np. 3 lat pobytu na podstawie tzw. „rezydenta”.
  7. Bądź przygotowany na rozmowę w urzędzie -  urzędnicy mogą zorganizować spotkanie w celu doprecyzowania informacji o życiu w Polsce, pracy czy prowadzonej działalności, rodzinie oraz planach na przyszłość.

Dzięki tym wskazówkom proces składania wniosku może być bardziej sprawny, a ryzyko opóźnień - mniejsze.

Nowe przepisy

Od 1 sierpnia br. obowiązuje nowelizacja ustawy o obywatelstwie polskim, która wprowadziła 6-miesięczny termin na rozpatrzenie spraw przez organy administracji (z wyjątkiem postępowań prowadzonych przez Prezydenta RP). To krok w stronę usprawnienia procedur, choć praktyka pokaże, czy urzędy zdołają sprostać wymogom przy obecnych zasobach kadrowych.

Statystyki pokazują jasno: rosnąca liczba wniosków, ograniczone kadry i tysiące ponagleń tworzą poważne wyzwanie dla administracji. Choć ustawowe terminy zostały skrócone, bez zwiększenia zatrudnienia i lepszej organizacji pracy trudno będzie zapewnić sprawne i terminowe rozpatrywanie spraw o obywatelstwo polski.

Zapoznaj się z pełną ofertą: Human Advisory Services

Zapisz się na nasz newsletter >>HRstacja | Zmiany w prawie pracy