1 stycznia 2026 r. wejdą w życie zmienione regulacje ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych dotyczące sankcji związanych z cofnięciem zezwolenia lub uchyleniem decyzji o wsparciu.

Przypomnijmy, że przedsiębiorcy prowadzący działalność gospodarczą na podstawie zezwolenia lub decyzji o wsparciu są zobowiązani do ścisłego przestrzegania warunków związanych z otrzymaną pomocą. Niezrealizowanie niektórych obowiązków może skutkować cofnięciem zezwolenia lub uchyleniem decyzji o wsparciu, co z kolei wiąże się z koniecznością zwrotu przyznanej pomocy publicznej.

Obecne przepisy podatkowe przewidują, że w razie cofnięcia zezwolenia strefowego lub uchylenia decyzji o wsparciu, podatnik traci prawo do zwolnienia i jest obowiązany do zapłaty podatku należnego od dochodu wynikającego z cofniętego zezwolenia albo z uchylonej decyzji o wsparciu. Co istotne, wysokość kwoty podatku należnego do zapłaty jest uzależniona od liczby zezwoleń/ decyzji o wsparciu, w ramach których przedsiębiorca korzystał z pomocy.

Jeśli podatnik korzystał z pomocy publicznej wyłącznie w ramach jednego zezwolenia albo wyłącznie w ramach jednej decyzji o wsparciu.

- zwrotowi podlega podatek niezapłacony od dochodu osiągniętego z działalności gospodarczej określonej w cofniętym zezwoleniu albo w uchylonej decyzji o wsparciu.

Jeżeli natomiast podatnik korzystał z pomocy w ramach więcej niż jednego zezwolenia lub w ramach więcej niż jednej decyzji o wsparciu albo w ramach zezwolenia lub zezwoleń i decyzji o wsparciu.

- musi on zwrócić kwotę w wysokości stanowiącej maksymalną dopuszczalną pomoc publiczną określoną w cofniętym zezwoleniu lub w tej uchylonej decyzji o wsparciu

Sposób konstrukcji omawianych przepisów jest zdaniem wielu strefowiczów oderwany od realiów gospodarczych i cechuje się nadmierną surowością, która nie uwzględnia faktycznych możliwości oraz złożoności prowadzenia działalności gospodarczej.

Przykładowo, jedną z przesłanek powodujących cofnięcie zezwolenia/uchylenie decyzji o wsparciu mogą być problemy ze zwiększeniem lub utrzymaniem zatrudnienia. Nierzadko zdarza się tak, że przedsiębiorcy podejmują starania mające na celu wypełnienie wskazanych zobowiązań, niemniej z przyczyn od nich niezależnych nie mogą ich zrealizować. Co więcej, zgodnie z obecną treścią przepisów przedsiębiorcy mogą zredukować zatrudnienie maksymalnie o 20%, a nadto w praktyce przyjmuje się, że ten poziom odnosi się wyłącznie do nowych miejsc pracy, a nie całkowitej bazy zatrudnienia wskazanej w ramach zezwolenia/ decyzji (która może wynosić nawet setki/tysiące etatów). W konsekwencji, w przypadku złej koniunktury na rynku pracy przedsiębiorcy nie posiadają wystarczających instrumentów zapobiegających cofnięciu zezwolenia/uchyleniu decyzji o wsparciu, a sankcje wynikające z tego tytułu są dla nich bardzo dotkliwe.

 

Inną przesłanką cofnięcia zezwolenia/uchylenia decyzji o wsparciu może być drastyczne obniżenie warunku dotyczącego minimalnego poziomu kosztów kwalifikowanych (zależnego od lokalizacji inwestycji).

 

W efekcie obowiązujący mechanizm zwrotu pomocy publicznej generuje nieproporcjonalne i nadmierne ryzyko dla przedsiębiorców realizujących najwięcej inwestycji.

Zgodnie ze znowelizowanymi przepisami, od przyszłego roku podatnik będzie miał możliwość zwrotu ulgi podatkowej w wysokości, którą faktycznie wykorzystał w ramach cofniętego zezwolenia lub uchylonej decyzji o wsparciu nie tylko w sytuacji gdy korzystał z pomocy w ramach jednego zezwolenia albo w ramach jednej decyzji o wsparciu, ale również w przypadku korzystania z pomocy publicznej w oparciu o więcej niż jedno zezwolenie / decyzję o wsparciu.

Będzie to jednak możliwe wyłącznie w sytuacji kiedy przedsiębiorca będzie prowadził ewidencję rachunkową, zgodnie z odrębnymi przepisami, w sposób zapewniający określenie dochodu z działalności określonej w cofniętym zezwoleniu lub w uchylonej decyzji o wsparciu oraz kwoty podatku niezapłaconego od tego dochodu.

 

Należy jednocześnie podkreślić, że sankcja dotycząca zwrotu maksymalnej dopuszczalnej pomocy publicznej wynikającej z cofniętego zezwolenia lub uchylonej decyzji o wsparciu nadal będzie funkcjonowała w porządku prawnym, niemniej podatnikom została przedstawiona dodatkowa, alternatywna możliwość związana ze zwrotem pomocy w niższej wysokości.

Co powyższe zmiany oznaczają dla przedsiębiorców?

Zasadniczo, wprowadzona modyfikacja omawianych przepisów otwiera furtkę do tego żeby złagodzić negatywne konsekwencje dot. zwrotu maksymalnej dopuszczalnej pomocy. W praktyce jednak możliwość skorzystania z tego rozwiązania przez przedsiębiorców może być ograniczona, gdyż jego wdrożenie w realiach gospodarczych może napotkać na poważne trudności lub okazać się całkowicie nieosiągalne.

Na uwagę zasługuje fakt, że zgodnie z odrębnymi przepisami dotyczącymi Polskiej Strefy Inwestycji przedsiębiorcom posiadającym kilka decyzji o wsparciu przysługuje prawo prowadzenia jednej ewidencji dla działalności prowadzonej na podstawie zezwolenia i na podstawie decyzji o wsparciu oraz chronologicznego rozliczania pomocy publicznej. Tym samym nie mają obowiązku prowadzenia odrębnej ewidencji dla każdej decyzji osobno.

W efekcie, choć zmiana prawna wskazuje kierunek ku bardziej proporcjonalnemu i sprawiedliwemu podejściu, jej faktyczny wpływ na poprawę sytuacji przedsiębiorców może okazać się ograniczony, a nawet znikomy. Możliwość korzystania z nowych zasad jest uzależniona od ekstremalnie szczegółowej ewidencji rachunkowej, pozwalającej na precyzyjne wyodrębnienie dochodu oraz podatku z działalności związanej z poszczególnymi decyzjami/zezwoleniami. Przedsiębiorcy strefowi mogą mieć trudności z taką segmentacją rozliczeń w sposób rzetelny i wiarygodny, co powoduje zanik jakichkolwiek korzyści płynących z nowelizacji.

Komentarz eksperta

Najbardziej korzystnym i jednocześnie dużo mniej skomplikowanym rozwiązaniem dla przedsiębiorców strefowych byłoby usunięcie przepisu przewidującego odrębne sankcje dla podmiotów rozliczających ulgę na bazie więcej niż jednego zezwolenia czy jednej decyzji. Wydaje się, że najwłaściwszym podejściem byłaby taka konstrukcja przepisów, zgodnie z którą każdorazowo podatnicy powinni zwracać faktycznie wykorzystaną pomoc niezależnie od ilości posiadanych zezwoleń/decyzji.

Dodatkowo, w przypadku korzystania z kilku zezwoleń czy też decyzji o wsparciu, pomocna może być także analiza zapisów zezwoleń czy też decyzji o wsparciu, powodujących lub niebawem mogących spowodować materializację przesłanek pod kątem uchylenia decyzji czy odpowiednio cofnięcia zezwolenia strefowego. Analiza taka powinna skupiać się na możliwych zmianach zezwolenia bądź decyzji, pozwalających na trwałe wyeliminowanie ryzyka uchylenia/ cofnięcia bądź też na zapewnienie przedsiębiorcy dodatkowego czasu na spełnienie określonych warunków przyznania pomocy.

Kolejną opcją może być także zbadanie dopuszczalności zastosowania alternatywnego, bardziej korzystnego dla przedsiębiorcy trybu – tzw. wygaszenia zezwolenia SSE lub też decyzji o wsparciu, „w miejsce” odpowiednio cofnięcia lub uchylenia.  Przesłanki dla zastosowania tej możliwości referują także do kwestii ilości posiadanych zezwoleń/ decyzji o wsparciu (nie tylko samego faktu korzystania z tych zezwoleń/ decyzji) czy też niekiedy do kwestii osiągnięcia przychodów z danej inwestycji, będącej podstawą do przyznania pomocy. W praktyce, z uwagi na „dynamikę” stanu prawnego w tym obszarze, kwestia zastosowania tej ścieżki pozostaje zawsze do indywidualnej oceny.