Zgodnie z najnowszym raportem dofinansowanym przez UE, który został opublikowany przez PARP 28 listopada bieżącego roku i oficjalnie zaprezentowany podczas targów Singapore FinTech Festival, Polska staje się jednym z głównych centrów technologicznych w Europie. Polskie firmy realizują coraz więcej zaawansowanych projektów i zamówień dla zagranicznych klientów z wymagających rynków, takich jak USA czy Wielka Brytania. Dzięki temu eksport usług i produktów IT/ICT osiąga rekordowe poziomy, a Polska zaczyna kształtować przyszłość transformacji cyfrowej w Europie i poza nią.
 
Mimo że Polska niewielu osobom kojarzy się z hubem innowacji cyfrowych, w naszym kraju od lat wprowadzane są nowe i przełomowe technologie, z których korzystamy na co dzień, a które nie funkcjonują na większości zagranicznych rynków lub dopiero są na nie wprowadzane, często właśnie w formie eksportu polskich rozwiązań. Do najpopularniejszych z nich należą następujące innowacje.

BLIK – system BLIK, obsługiwany przez Polski Standard Płatności, został wprowadzony w 2015 roku i obecnie dzięki współpracy z bankami jest najpopularniejszą formą płatności mobilnych. W pełnym zakresie funkcjonalności dostępny jest jednak tylko w Polsce, a ekspansja jest powolna – w okrojonym zakresie (np. wyłącznie płatności online i płatności zbliżeniowe, bez wpisywania 6-cyfrowego kodu) BLIK funkcjonuje wyłącznie w Słowacji i Rumunii.

Płatności Express Elixir, czyli płatności natychmiastowe – uruchomiony w 2012 roku Express Elixir, czyli system prowadzony przez Krajową Izbę Rozliczeniową, był 2. na świecie systemem rozliczeń płatności natychmiastowych, który działa całą dobę przez 7 dni w tygodniu. Według raportu Lipis Advisors, w 2015 roku przelewy natychmiastowe spośród państw europejskich dostępne były jeszcze tylko w Szwecji, Wielkiej Brytanii i Szwajcarii. Zmiany w tym zakresie nastąpiły dopiero w 2024 roku po wprowadzeniu przez UE rozporządzenia dot. dostępności płatności natychmiastowych.

Opaski ratujące życie – polskie firmy odpowiadają również za wdrożenie 1. w Europie opasek telemedycznych, które monitorują funkcje życiowe użytkowników i w sytuacjach kryzysowych automatycznie dzwonią na numer alarmowy. Polskie opaski aktualnie oferowane są również na wielu rynkach zagranicznych, w tym m.in. we Francji, Włoszech, Wielkiej Brytanii czy na Bliskim Wschodzie.
 

Aktualny stan polskiego sektora IT i ICT – co z nowymi innowacjami?

Polska odnotowuje dynamiczny wzrost sektora IT i ICT, a do najszybciej rozwijających się segmentów – zarówno w Polsce, jak i globalnie – należą chmury obliczeniowe, IoT, generatywna sztuczna inteligencja, cyberbezpieczeństwo oraz e-commerce i fin-tech. Polskie spółki odgrywają ważną rolę w tych obszarach. Przykładami mogą być przytaczane w raporcie PARP firmy, w tym:

  • CO, specjalizująca się w rozwiązaniach edge computing, IoT i 5G – założona w 2018 roku, zadebiutowała już na rynkach europejskim, amerykańskim i azjatyckim, i jest 1. polską firmą, która oferuje kompleksowe rozwiązania IoT dla miast i przedsiębiorstw wspierane technologią 5G;
  • VASCO, jeden ze światowych liderów na rynku kieszonkowych tłumaczy – w 2024 roku znalazł się na liście FT1000 (zawierającej 1000 najszybciej rozwijających się firm w Europie), osiągając niemal 120 mln PLN przychodów, i obecnie działa na 26 rynkach
  • VIDOC, oferująca zaawansowane rozwiązania z zakresu cyberbezpieczeństwa oparte na sztucznej inteligencji, która zdobyła sławę dziękiwykryciu luki w zabezpieczeniach największych firm technologicznych, takich jak Microsoft, Yahoo, Uber czy Meta.

Polska ma też kluczowe znaczenie pod kątem eksportu produktów i sprzętu ICT – mimo że eksportuje je głównie do innych państw europejskich, w ostatnich latach import z Polski znacznie zwiększyły również Turcja czy Malezja. Największe przychody w tym zakresie przynoszą urządzenia do automatycznego przetwarzania danych, czytniki magnetyczne i optyczne oraz urządzenia do transmisji i odbioru danych, a w mniejszym stopniu także radary, półprzewodniki czy karty inteligentne.

Dzięki temu sektor IT/ICT stał się jednym z najprężniej rozwijających się segmentów polskiej gospodarki, odpowiadając za 8-9% PKB. Zgodnie z prognozami, jego wartość w 2025 roku ma osiągnąć niemal 32 MLD USD, a do 2030 roku wzrosnąć aż do 51 MLD.

Wśród kluczowych innowacji, w których specjalizują się polskie spółki i programiści, znajdują się chmury obliczeniowe, centra danych, sztuczna inteligencja i uczenie maszynowe. Polska stała się regionalnym hubem usług chmurowych, a rozwój centrów badawczych AI i wyspecjalizowanych start-upów skupiających się na innowacjach w zakresie sztucznej inteligencji wpływa na wysoki potencjał do dalszej ekspansji na zagranicznych rynkach. Dynamiczny rozwój potwierdza również liczba innowacyjnych spółek – między styczniem a wrześniem 2024 roku w Polsce powstało aż 11 000 nowych firm IT, z czego większość zajmuje się niszowymi i innowacyjnymi rozwiązaniami mającymi zastosowanie w biznesie.
 

Problemy i wyzwania polskiego sektora IT/ICT

Dynamiczny rozwój sektora IT/ICT wpływa na rosnące zapotrzebowanie kadrowe, w szczególności w zakresie analityków i inżynierów danych, inżynierów Big Data oraz specjalistów ds. cyberbezpieczeńtwa. Jest to szczególnie istotne, ponieważ Polska boryka się ze znacznym niedoborem kadr. Zgodnie z raportem Polskiej Izby Informatyki i Telekomunikacji, w Polsce brakuje ok. 50 000 ekspertów IT, z czego aż 20% z nich to właśnie specjaliści ds. cyberbezpieczeństwa. Luka ta może się zaś pogłębiać wraz z rosnącą liczbą cyberzagrożeń i koniecznością opracowywania najnowocześniejszych technologii im zapobiegającym.

Problem ten wpływa na potencjał rozwoju całego sektora, a dodatkowo potęgowany jest przez ograniczone kompetencje cyfrowe wśród ogółu polskiego społeczeństwa. Mimo że odsetek osób zatrudnionych w sektorze IT/ICT stale wzrasta, to wciąż Polska plasuje się pod tym względem niżej niż średnia unijna. Podobnie wygląda to w przypadku liczby osób posiadających podstawowe umiejętności cyfrowe – w Polsce jest to jedynie 44,3%, podczas gdy średnia unijna wynosi 55,6%.

Z tego względu znacznie utrudnione jest wprowadzanie nowoczesnych rozwiązań wśród polskich firm i konsumentów, a dysproporcja między podażą wykwalifikowanych specjalistów a ich zatrudnieniem może się pogłębiać.
 

Eksport usług i produktów IT/ICT

Pomimo opisywanych wyżej wyzwań oraz problemów wynikających z pandemii COVID-19, przedłużającej się wojny w Ukrainie czy kryzysów w lokalnych i zewnętrznych łańcuchach dostaw, w 2023 roku Polska eksportowała więcej usług IT niż Japonia i Korea Południowa, a w 2024 roku – według danych Fitch Solutions – nastąpił 19-procentowy wzrost wartości polskiego rynku IT, osiągając poziom ok. 35 MLD EUR.

  • Od 2021 roku największym nabywcą usług ICT świadczonych przez polskie firmy są Stany Zjednoczone, odpowiadając za 1/5 eksportu. 2. i 3. miejsce zajmują kolejno Wielka Brytania i Niemcy.


Źródło: opracowanie własne na podstawie Główny Urząd Statystyczny – Rocznik Handlu Zagranicznego 2024

  • Wartość polskiego eksportu usług IT/ICT wzrosła z 5,6 MLD w 2017 roku do 15,5 MLD EUR w 2023 roku.
  • Znaczący wzrost obserwowany jest również w zakresie eksportu zaawansowanych technologii, który w ciągu ostatnich 15 lat potroił swój udział w eksporcie ogółem – dzięki temu pod względem udziału dóbr high-tech w całkowitym eksporcie Polska wyprzedza m.in. Finlandię, Włochy czy Hiszpanię.

Rosnące możliwości eksportowe potwierdzają zwiększającą się globalną konkurencyjność polskich firm ICT oraz ich zdolność do świadczenia usług o wysokiej wartości na rynkach międzynarodowych. Zawdzięcza się to przede wszystkim specjalizacji w obszarach o wysokim potencjale wzrostu i popycie, w tym m.in. w sztucznej inteligencji, cyberbezpieczeństwie czy fin-techu. Ważną rolę w budowaniu przewagi konkurencyjnej polskich firm IT/ICT odgrywa także dofinansowanie ze środków krajowych i unijnych. Pozwala bowiem na realizację ambitnych projektów technologicznych, rozwój kompetencji zespołów oraz wdrażanie nowoczesnych rozwiązań, które bez wsparcia finansowego byłyby trudne do zrealizowania.
 

Wsparcie finansowe dla przedsiębiorstw i start-upów

Jak podkreśla PARP, aby zachować aktualną tendencją wzrostową i silną pozycję polskiego sektora IT/ICT na arenie międzynarodowej, konieczne jest dalsze wsparcie finansowe prac B+R, poszerzanie specjalistycznej wiedzy z zakresu nowych technologii oraz umacnianie partnerstw z globalnymi firmami technologicznymi i prowadzenie zagranicznych inwestycji. Warto podkreślić, że polskie przedsiębiorstwa z sektora IT/ICT mają szeroki dostęp do różnorodnych instrumentów wsparcia finansowego, zarówno na poziomie krajowym, jak i europejskim. Możliwości dofinansowania obejmują projekty badawczo-rozwojowe, wdrożenia innowacji, cyfryzację procesów biznesowych, a także ekspansję zagraniczną.

Jednym z głównych instrumentów wsparcia są dotacje dla przedsiębiorstw i start-upów z sektora IT/ICT, w 2026 będą dostępne przede wszystkim programy takie jak:

  • „Ścieżka SMART”, organizowana przez PARP i NCBiR, w której wsparcie można otrzymać na kompleksowe projekty z zakresu prac B+R, wdrożeń innowacji czy cyfryzacji;
  • „STEP: Technologie cyfrowe i innowacje w ramach głębokich technologii”, organizowany przez NCBiR i obejmujący działania B+R;
  • „STEP – Technologie cyfrowe – Innowacyjne technologie krytyczne” oraz „STEP – Technologie cyfrowe – Strategiczna niezależność UE” na projekty inwestycyjne, organizowane przez PARP;
  • „EIC Accelerator” w ramach programu ramowego UE Horyzont Europa, w którym wsparcie mogą pozyskać głównie przedsiębiorstwa z sektora MŚP, posiadające przełomowe, wysoce innowacyjne rozwiązania planowane do wdrożenia na rynku europejskim i globalnym;
  • Programy dla innowacyjnych start-upów, w tym m.in. „Startup Booster Poland” czy „Platformy startowe dla nowych pomysłów”.

Nie jest to jednak katalog zamknięty, ponieważ wnioskodawcy mogą ubiegać się również o wsparcie w programach regionalnych, w których dofinansowywane są m.in. prace B+R czy projekty wdrożeniowe, w konkursach prowadzonych w ramach Funduszy Europejskich na Rozwój Cyfrowy 2021-2027 czy konkursach organizowanych przez podmioty prywatne. Praktyka pokazuje, że skuteczne wykorzystanie dostępnych programów dotacyjnych pozwala firmom IT/ICT nie tylko na przyspieszenie rozwoju innowacyjnych produktów i usług, ale także na zwiększenie konkurencyjności na rynkach międzynarodowych. Warto regularnie monitorować ogłaszane nabory i konkursy, gdyż zakres wsparcia jest naprawdę szeroki.

Ponadto polski rząd wprowadza dodatkowe polityki, które mają na celu wsparcie, a zarazem wyznaczenie racjonalnego kierunku rozwoju sektora IT/ICT. W listopadzie bieżącego roku Ministerstwo Cyfryzacji opublikowało aktualną wersję „Polityki rozwoju sztucznej inteligencji w Polsce do 2030 roku”, zakładającej stworzenie skoordynowanego ekosystemu wspierającego rozwój gospodarczy. Oprócz tego wdrożono też m.in. Rządową Strategię Cyberbezpieczeństwa Rzeczypospolitej Polskiej na lata 2025-2029 czy Strategię Cyfryzacji Polski do 2035 roku z budżetem ok. 100 MLD PLN.
 

Komentarz eksperta

Polski ekosystem innowacji przeszedł znaczącą ewolucję, przekształcając się z dostawcy podstawowych usług w centrum rozwoju najnowocześniejszych technologii. Polacy tworzą autorskie technologie, co jest ogromną zmianą względem lat dwutysięcznych, kiedy to większość polskich firm IT/ICT świadczyła wyłącznie usługi outsourcingowe. Utrzymanie tej tendencji oraz dalszy dynamiczny rozwój sektora będą w dużej mierze zależeć od stałego dostępu do instrumentów wsparcia finansowego i aktywnego korzystania z programów dotacyjnych. Regularne inwestycje w innowacje, finansowane ze środków krajowych i unijnych, są fundamentem umacniania pozycji Polski jako lidera cyfrowych technologii w Europie.