Connecting Europe Facility (CEF), czyli instrument ,,Łącząc Europę’’, to strategiczny program finansowy Unii Europejskiej, którego celem jest rozwój nowoczesnej, zintegrowanej i zrównoważonej infrastruktury w obszarach transportu, energii oraz usług cyfrowych. CEF wspiera inwestycje o istotnym znaczeniu dla całej UE, umożliwiając tworzenie sprawnych, interoperacyjnych i transgranicznych połączeń, które wzmacniają konkurencyjność europejskiej gospodarki oraz przyspieszają realizację celów klimatycznych i energetycznych.
 

Główne cele programu CEF

CEF powstał, aby eliminować tzw. ,,wąskie gardła’’, usprawniać połączenia transgeniczne i rozwijać inteligentne, zrównoważone oraz odporne sieci infrastrukturalne w całej Unii Europejskiej. W praktyce oznacza to: wsparcie dla modernizacji i rozwoju sieci transportowej TEN‑T, wzmacnianie bezpieczeństwa energetycznego i integracji rynków w ramach TEN‑E oraz inwestycje w europejską infrastrukturę cyfrową, od sieci światłowodowych po wdrażanie 5G.

CEF odgrywa również kluczową rolę w realizacji Europejskiego Zielonego Ładu, finansując działania redukujące emisje i przyspieszające dekarbonizację gospodarki.
 

Trzy filary CEF

Obecny program opiera się na trzech filarach. CEF Transport odpowiada za rozwój najważniejszych korytarzy europejskiej mobilności. Finansuje projekty transgraniczne, modernizacje linii kolejowych i dróg, rozwój terminali, portów oraz infrastruktury paliw alternatywnych. CEF Energy skupia się na budowie nowoczesnej, zintegrowanej i bezpiecznej sieci energetycznej: od połączeń transgranicznych i integracji OZE, przez bezpieczeństwo dostaw, aż po rozwój projektów typu CB RES. CEF Digital koncentruje się na budowaniu odpornej infrastruktury cyfrowej o dużej przepustowości, cyfryzacji transportu i energetyki oraz wdrażaniu technologii, które mają gwarantować przyszłą konkurencyjność Europy.

Tym samym CEF wspiera szeroki zakres przedsięwzięć.

  • TRANSPORT: modernizacja linii kolejowych, budowa lub modernizacja dróg o znaczeniu transeuropejskim, rozbudowa terminali intermodalnych i portów morskich, infrastruktura paliw alternatywnych
  • ENERGIA: budowa i modernizacja sieci energetycznych, projekty integrujące odnawialne źródła energii, magazynowanie energii i przesył transgraniczny, wychwytywanie i składowanie CO2 (CCS)
  • CYFRYZACJA: rozwój łączy światłowodowych, sieci 5G i ich wdrożenia na kluczowych trasach, cyberbezpieczeństwo infrastruktury krytycznej.

 

Obecna perspektywa CEF

W obecnej perspektywie 2021–2027 program dysponuje budżetem 33,7 mld euro, z czego aż 25,8 mld przeznaczono na transport, 5,8 mld na energetykę, a 2,1 mld na technologie cyfrowe.

W ramach Wieloletniego Programu Prac CEF 2021-2027 Komisja Europejska zaplanowała cztery konkursy transportowe. Ostatni nabór odbył się w styczniu 2025 roku, a w lipcu 2025 roku KE wybrała 94 projekty transportowe, którym przyznano blisko 2,9 mld euro dofinansowania. Na dziś wykorzystano już 95% dostępnych środków przeznaczonych na sektor transportu, wobec czego nie przewiduje się uruchomienia kolejnych w tej perspektywie naborów.

Od momentu uruchomienia Connecting Europe Facility w 2014 roku, program wsparł łącznie 1861 projektów transportowych o łącznej wartości 47, 34 mld euro.

Z budżetu 5,8 mld na sektor energetyczny środki są sukcesywnie rozprowadzane w ramach kolejnych konkursów, w tym na:

  • Projekty będące przedmiotem wspólnego zainteresowanie (Projects of Common Interest – PCIs),
  • Projekty będące przedmiotem wzajemnego zainteresowania (Projects od Mutual Interest- PMIs),
  • Projekty z zakresu transgenicznej energetyki odnawialnej (CB RES).

Status PCI/PMI/CB-RES umożliwia ubieganie się o finansowanie ze sektora CEF Energy w ramach naborów na prace przygotowawcze lub prace wdrożeniowe.

Lista projektów PCI/PMI aktualizowana jest co dwa lata. Aktualna lista obowiązuje od 2024 r., natomiast kolejna powinna zostać zatwierdzona do końca 2026 r.

Natomiast w obszarze CEF Digital alokacja została rozpisana na lata 2024-2027, z podziałem na główne obszary działania. Przeprowadzono już kilka rund naborów, jednak nie wszystkie środki przewidziane w budżecie zostały rozdysponowane. Zgodnie z założeniami Planu Prac w 2026 r. przewidziano jeden klasyczny nabór grantowy: Backbone connectivity for Digital Global Gateways (Studies/Works). Będzie to ostatni nabór przewidziany w obecnej perspektywie.
 

Co zmieni nowy program CEF?

W nadchodzącej perspektywie finansowej 2028-2034 program CEF zostanie znacząco wzmocniony, zarówno pod względem skali finansowania, jak i zakresu interwencji, odpowiadając na narastające wyzwania geopolityczne, klimatyczne i infrastrukturalne, przed którymi stoi Unia Europejska. Nowa odsłona instrumentu będzie miała jeszcze bardziej strategiczny charakter, kładąc silny nacisk na odporność systemową, dekarbonizację oraz spójność terytorialną UE. Warto dodać, że program CEF częściowo ma być włączony w zakres Europejskiego Funduszu Konkurencyjności.

Komisja Europejska zaproponowała rekordowy budżet wynoszący 81,4 mld EUR, co oznacza niemal 2,5-krotny wzrost nakładów w porównaniu z obecną perspektywą finansową. Proponowane zwiększenie środków obejmuje w szczególności obszary energetyki oraz mobilności wojskowej, co stanowi odpowiedź na potrzebę budowy bezpiecznej i strategicznej infrastruktury w całej UE. Mobilność wojskowa zostaje wyszczególniona w ramach filaru transportowego, z planowaną alokacją środków w wysokości 17,6 mld EUR (10-krotne zwiększenie budżetu w stosunku do obecnego okresu programowania).

Wzmocnienie obszaru mobilności nie jest przypadkowe. W perspektywie 2021-2027 mobilność wojskowa funkcjonowała jedynie jako stosunkowo niewielki komponent w ramach CEF Transport, wspierając infrastrukturę o przeznaczeniu dual-use. W nadchodzącym okresie programowania obszar ten zostanie znacząco rozszerzony, co ma poprawić mobilność i gotowość obronną UE w sytuacjach kryzysowych.
 

Kluczowe projekty

Nowa perspektywa skupi się na wzmacnianiu odporności infrastruktury transportowej, energetycznej i cyfrowej, uwzględniając rosnące ryzyka wynikające z zagrożeń naturalnych, technologicznych oraz napięć geopolitycznych, a także potrzebę ochrony infrastruktury krytycznej. W nowej edycji programu jeszcze większy nacisk położono na projekty transgraniczne oraz rozwój spójnej, inteligentnej i zdekarbonizowanej sieci TEN-T.

Szczególne znaczenie będą miały projekty w obszarze energetyki (zwłaszcza transgraniczne inwestycje w OZE, systemy magazynowania energii, infrastrukturę CO₂ oraz rozwój sieci zapewniających bezpieczeństwo dostaw), dla których rekomenduje się m.in. wyższe poziomy dofinansowania, wzmocnienie wymogów technicznych i rozwój wspólnych europejskich standardów. CEF 2028–2034 ma być także mocniej powiązany z innymi instrumentami unijnymi, w tym Innovation Fund, InvestEU i regulacjami wynikającymi z Net-Zero Industry Act, co pozwoli na skoordynowanie wsparcia projektów od fazy badań i rozwoju po infrastrukturalne wdrożenia na dużą skalę.
 

Planowane zmiany

Jednocześnie planowane jest wprowadzenie bardziej elastycznego podejścia do finansowania, uproszczenie mechanizmów alokacji środków i większe wykorzystanie elementów mieszanych, tj. połączenie dotacji z gwarancjami czy finansowaniem zwrotnym. Pozwoli to na zwiększenie możliwości angażowania kapitału prywatnego i poprawi efektywność inwestycji w całej Unii.

Proponowane zmiany sprawiają, że CEF w nowej perspektywie umocni się jako kluczowy instrument strategiczny Unii Europejskiej. Program ten nie tylko uzupełnia brakujące ogniwa w infrastrukturze transportowej, energetycznej i cyfrowej, lecz przede wszystkim wzmacnia odporność, bezpieczeństwo oraz długoterminową konkurencyjność gospodarki europejskiej. Tym samym, CEF stanowić może fundament realizacji priorytetów rozwojowych UE w nadchodzących latach, odpowiadając na rosnące wyzwania technologiczne, klimatyczne i geopolityczne.
 

Dodatkowe zmiany wynikające z European Grids Package

Warto dodać, że zmiany w CEF są także związane z ogłoszonym pod koniec ubiegłego roku pakietem European Grids Package (plan modernizacji infrastruktury energetycznej w UE). W ramach pakietu Komisja Europejska zapowiedziała uproszczenie systemu klasyfikacji projektów infrastrukturalnych oraz stworzenie nowej kategorii inwestycji o najwyższym znaczeniu strategicznym.

Planowane jest uproszczenie procesu nadawania statusów PCI/PMI poprzez wyraźniej zdefiniowane kryteria wyboru, zmniejszenie zakresu dokumentacji i skrócenie cyklu aktualizacji, bliższe powiązanie klasyfikacji z realnymi celami w kierunku transformacji energetycznej. W rezultacie proces ma stać się bardziej efektywny i przewidywalny, a państwa członkowskie lepiej wspierane na poziomie europejskim przy identyfikowaniu priorytetów.

Jedną z najważniejszych nowości pakietu jest natomiast koncepcja Energy Highways (paneuropejskich ,,autostrad energetycznych’’), czyli sieci infrastrukturalnych o fundamentalnym znaczeniu dla funkcjonowania europejskiego systemu energetycznego. Energy Highways mają otrzymać dedykowaną ścieżkę finansowania, bardziej elastyczną niż klasyczne PCI/PMI, oraz priorytet w procesach planowania i uzgadniania transgranicznego. KE podkreśla, że projekty te będą traktowane jako element „europejskiego interesu strategicznego”, analogicznie do inwestycji o znaczeniu krytycznym dla bezpieczeństwa wspólnoty.

W kontekście nowej pespektywy CEF, powyższe zmiany mają::

  • zwiększyć dostęp do środków dla projektów sieciowych;
  • przyspieszyć realizację inwestycji;
  • wzmocnić komponent transgeniczny i interoperacyjność europejskich sieci;
  • umożliwić lepsze połączenie CEF z pozostałymi instrumentami finansowania

Nowe podejście KE jasno wskazuje, że infrastruktura przesyłowa i interkonektory stają się jednym z absolutnych priorytetów UE, co wpisuje się w ogłoszoną wcześniej potrzebę wielokrotnego zwiększenia inwestycji w sieć i skrócenia czasu realizacji nowych połączeń.
 

Dalsze kroki

Prace nad ostatecznym kształtem  programu CEF na lata 2028–2034 nadal są realizowane. Komisja Europejska przedstawiła swoją propozycję legislacyjną w lipcu 2025 r., określając m.in. budżet oraz główne obszary interwencji instrumentu. W styczniu 2026 r. Europejski Komitet Ekonomiczno‑Społeczny przyjął opinię do projektu, rekomendując m.in. zwiększenie budżetu CEF oraz doprecyzowanie priorytetów inwestycyjnych.

Obecnie trwają negocjacje międzyinstytucjonalne pomiędzy Radą a Parlamentem Europejskim, dotyczące ostatecznego kształtu regulacji. Zgodnie z harmonogramem legislacyjnym, finalne decyzje w sprawie programu powinny zostać podjęte w drugiej połowie 2026 r.