23 lipca 2025 roku Komisja Europejska zatwierdziła program EU4Health, który wyznacza kierunki polityki zdrowotnej UE na rok 2025. Program ma na celu nie tylko wsparcie systemów opieki zdrowotnej, ale także promowanie zdrowia publicznego, reagowanie na kryzysy zdrowotne oraz wspieranie innowacji w sektorze medycznym.

 

Program koncentruje się na kluczowych obszarach.

Gotowość kryzysowa

Największa część budżetu – ponad 380 mln euro – zostanie przeznaczona na działania związane z gotowością na sytuacje kryzysowe, w tym rozwój środków zaradczych na zagrożenia biologiczne i chemiczne, monitorowanie wektorów chorób (np. komarów) oraz wdrażanie podejścia One Health

Promocja zdrowia i zapobieganie chorobom

7,6 mln euro trafi na inicjatywy wspierające zdrowy styl życia, w tym walkę z paleniem tytoniu, rozbudowę sieci ekspertów oraz rozwój cyfrowych przestrzeni dialogu o polityce zdrowotnej.

Nowotwory, choroby sercowo-naczyniowe i inne choroby niezakaźne

Na ten cel przeznaczono ponad 60 mln euro, w tym na pilotażowe programy badań przesiewowych w kierunku raka żołądka, płuc i prostaty oraz inicjatywy wykorzystujące sztuczną inteligencję do przewidywania ryzyka chorób serca.

Systemy opieki zdrowotnej i kadra medyczna

Z budżetem 71 mln euro, działania obejmują wdrażanie regulacji dotyczących technologii medycznych, leków, badań klinicznych oraz wspieranie mobilności pacjentów i współpracy transgranicznej

Cyfryzacja

Ponad 39 mln euro zostanie zainwestowane w rozwój Europejskiej Przestrzeni Danych o Zdrowiu (EHDS), w tym w platformy MyHealth@EU i HealthData@EU, które umożliwią lepszy dostęp do danych zdrowotnych i ich wtórne wykorzystanie

Pozostałe działania

Około 11 mln euro przeznaczono na konferencje, komunikację, tłumaczenia oraz wsparcie ekspertów i agencji wykonawczych takich jak HaDEA.

W ramach EU4Health 2025 przewidziano otwarte konkursy grantowe (action grants – calls for proposals), które umożliwią finansowanie innowacyjnych projektów w obszarach, takich jak:

  • opracowanie nowoczesnych rozwiązań przeciwdziałających zagrożeniom chemicznym i biologicznym, realizowane w ramach programu HERA,
  • nowe testy diagnostyczne dla chorób przenoszonych przez organizmy żywe (np. komary, kleszcze),
  • pilotażowe programy badań przesiewowych w kierunku raka żołądka, płuc i prostaty,
  • wykorzystanie sztucznej inteligencji i danych zdrowotnych w profilaktyce chorób serca,
  • rozwój infrastruktury danych zdrowotnych w ramach Europejskiej Przestrzeni Danych o Zdrowiu (EHDS),
  • programy wspierające profilaktykę przez całe życie na rzecz zdrowego trybu życia.

Oprócz konkursów, EU4Health 2025 przewiduje również dotacje bezpośrednie, które mają na celu wsparcie konkretnych działań realizowanych przez państwa członkowskie, organizacje międzynarodowe i agencje wykonawcze. Środki te trafią m.in. na:

  • rozwój infrastruktury do sekwencjonowania genomowego i testów RT-PCR w odpowiedzi na pandemię COVID-19,
  • budowę zintegrowanego systemu nadzoru nad patogenami w ramach podejścia One Health,
  • wsparcie laboratoriów referencyjnych UE oraz platformy Orphanet zajmującej się chorobami rzadkimi,
  • działania wspierające wdrażanie regulacji dotyczących badań klinicznych, leków, wyrobów medycznych i substancji pochodzenia ludzkiego (SoHO).

 

Dlaczego to ważne?

Program EU4Health 2025 odpowiada na strategiczne wyzwania zdrowotne w Europie, od rosnącego obciążenia chorobami niezakaźnymi po konieczność zwiększenia odporności na kryzysy zdrowotne. Jego założenia wyraźnie pokazują, że Komisja Europejska dąży do budowy spójnego, cyfrowego i bardziej zintegrowanego europejskiego systemu zdrowia. Zaproponowane kierunki działań są dobrze ugruntowane w danych epidemiologicznych oraz potrzebach instytucjonalnych państw członkowskich.

Na szczególną uwagę zasługuje kontynuacja i rozwój komponentów cyfryzacji opieki zdrowotnej, które w połączeniu z interoperacyjnym podejściem do danych medycznych mogą istotnie przyczynić się do poprawy efektywności i bezpieczeństwa systemów.

Niepokój budzi jednak znaczna redukcja budżetu programu, aż o 1 miliard euro względem lat ubiegłych. To poważne ograniczenie środków następuje w momencie, gdy rosną oczekiwania wobec systemów ochrony zdrowia, a kraje członkowskie mierzą się z presją inflacyjną, niedoborami kadrowymi i starzejącym się społeczeństwem. W takim kontekście pojawia się pytanie o realną skuteczność programu i możliwość jego pełnej implementacji.

Dodatkowo ogłoszenie programu w tym roku nastąpiło stosunkowo późno, co wywołało falę krytyki ze strony organizacji zdrowotnych i beneficjentów. Przedłużające się konsultacje i napięcia polityczne sprawiły, że wiele organizacji pozostało bez wsparcia przez ponad pół roku. To opóźnienie rodzi kolejne pytania o przejrzystość i demokratyczność procesu decyzyjnego w unijnej polityce zdrowotnej.