4 lutego 2026 r. podpisano umowy na uruchomienie pierwszych pięciu programów w ramach 4. edycji Funduszy Norweskich i EOG. To kluczowy etap, otwierający drogę do ogłaszania pierwszych w nowej edycji programu konkursów, które sfinansują m.in. rozwój społeczny, gospodarczy i zieloną transformację w Polsce.

 
Łączny budżet czwartej edycji funduszy wynosi 3,268 mld EUR. Polska otrzyma aż 925 mln EUR (tj. blisko 4 mld zł) — najwięcej spośród wszystkich 15 państw objętych programem.
 

Czym są Fundusze Norweskie i EOG?

Fundusze Norweskie i EOG - formalnie Norweski Mechanizm Finansowy oraz Mechanizm Finansowy Europejskiego Obszaru Gospodarczego - to porozumienie umożliwiające przekazywanie przez Norwegię, Islandię i Liechtenstein bezzwrotnego wsparcia finansowego krajom UE o niższych dochodach (państwom Europy Środkowej i Południowej oraz krajom bałtyckim). W zamian trzy państwa finansujące korzystają z dostępu do rynku wewnętrznego UE. Warto dodać, że Fundusze Norweskie i EOG stanowią odrębny strumień środków, komplementarny i uzupełniający finansowanie w ramach Funduszy Strukturalnych UE.

Polska korzysta z Funduszy Norweskich i EOG od 2004 r. Do tej pory w ramach trzech edycji nasz kraj otrzymał łącznie 1,9 mld PLN na sfinansowanie 4500 projektów.

Dwa główne cele Funduszy to:

  • ograniczanie różnic społeczno‑ekonomicznych w EOG,
  • zacieśnianie relacji dwustronnych między państwami‑darczyńcami a krajami‑beneficjentami (w tym Polską).

Finansowane w ramach poszczególnych krajów działania muszą mieścić się w trzech priorytetach.

  1. Zielona transformacja Europy
  2. Demokracja, praworządność i prawa człowieka
  3. Włączenie społeczne i odporność

 

Programy wsparcia

Podpisane umowy dotyczą pięciu programów: Rozwój Lokalny, Kultura, Zielony Biznes i Innowacje, Badania Podstawowe, Badania Stosowane i Innowacje.

1) Program „Rozwój Lokalny”

  • Operator: Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej (MFiPR)
  • Budżet: 168,75 mln EUR
  • Terminy naborów: 2026 r. - nabory dotyczące zrównoważonego rozwoju miast, smart city, odporności miast
  • Zakres: program skierowany do 110 miast wskazanych w Strategii Rozwoju Polski do 2035 r., finansujący projekty rozwojowe, w zakresie miast odpornych, zrównoważonych, inteligentnych

2) Program „Kultura”

  • Operator: Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego (MKiDN)
  • Budżet: 90,6 mln EUR
  • Terminy naborów: II/III kw. 2026 – rewitalizacja dziedzictwa kulturowego; 2026–2028 – planowane trzy nabory na projekty artystyczne i z zakresu budowanie potencjału
  • Zakres: twórczość kulturalna i artystyczna oraz współpraca, budowanie potencjału, działania edukacyjne, różnorodność kulturowa, rewitalizacja i zarządzanie dziedzictwem kulturowym.

3) Program „Badania Stosowane i Innowacje”

  • Operator: Narodowe Centrum Badań i Rozwoju (NCBR)
  • Budżet: 80,5 mln EUR
  • Terminy naborów: jesień 2026 r. – nabór na bilateralne projekty B+R; 2027 r. – dwa nabory: projekty kobiet na wczesnym etapie kariery naukowej oraz projekty w zakresie koordynacji i budowania potencjału
  • Zakres: projekty badawczo-innowacyjne (w tym z udziałem partnerów z państw-darczyńców), projekty wspierające wczesną fazę kariery kobiet-naukowców, rozwój kompetencji badaczy, tworzenie innowacyjnych rozwiązań o wysokim potencjale wdrożeniowym

4) Program „Badania Podstawowe”

  • Operator: Narodowe Centrum Nauki (NCN)
  • Budżet: 60,5 mln EUR
  • Terminy naborów: 2026 r. – dwa główne nabory (z obowiązkowymi partnerstwami); oraz nabór uzupełniający (konsorcja interdyscyplinarne); 2028 r. – nabór uzupełniający na działania popularyzatorskie
  • Zakres: badania podstawowe, partnerstwa międzynarodowe, konsorcja i popularyzacja nauki.

5) Program „Zielony Biznes i Innowacje”

  • Operator: Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP)
  • Budżet: 55,35 mln EUR
  • Terminy naborów: II poł. 2026 r. – dwa nabory (ogólny i dedykowany przedsiębiorczym kobietom) dla MŚP w zakresie produktów ekologicznych i zielonych technologii
  • Zakres: zielone innowacje, dekarbonizacja modeli biznesowych, wsparcie dla MŚP i kobiet‑innowatorek.

Na podpisanie oczekują umowy dla pozostałych programów: Zielona Transformacja (Ministerstwo Klimatu i Środowiska, 160 mln EUR), Sprawiedliwość (Ministerstwo Sprawiedliwości, 60 mln EUR), Sprawy Wewnętrzne (Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, 70 mln EUR).
 

Komentarz eksperta

Podpisanie umów to istotny krok w procesie uruchamiania kolejnej edycji mechanizmu. Umożliwi poszczególnym operatorem przygotowywanie i ogłaszanie konkretnych naborów, a wnioskodawcom - aplikowanie o finansowanie. W momencie, gdy oferta konkursowa KPO praktycznie wygasa, a cykl finansowy funduszy strukturalnych na lata 2021–2027 zbliża się ku kocowi, Fundusze Norweskie i EOG zyskują na znaczeniu jako nowe źródło finansowania. Co ważne, Polska otrzyma największą pulę środków do wykorzystania.

Dodatkowo, w kontekście samego programu „Badania Stosowane i Innowacje”, realizowanego przez NCBR, warto podkreślić jego potencjał jako alternatywy dla projektów, które dotychczas ubiegały się o wsparcie w ramach Ścieżki SMART – instrumentu obecnie poddawanego istotnym zmianom, cechującego się jednocześnie niskim poziomem sukcesu w dotychczasowych naborach. Dzięki ukierunkowaniu na projekty B+R i wzmocnieniu współpracy międzynarodowej, nowy program w ramach Funduszy Norweskich może stać się atrakcyjną ścieżką dla podmiotów poszukujących finansowania na badania zbieżne z celami mechanizmu.