W dzisiejszym wpisie pozostajemy jeszcze przy EIC Acceleratorze, tym razem zwracając uwagę na schemat Challenges. Wraz z pojawianiem się nowych wyzwań i zmianami w krajobrazie gospodarczo-politycznym rośnie zapotrzebowanie na innowacyjne technologie, które wzmocnią strategiczną autonomię Unii, zapewniając jej bezpieczeństwo i konkurencyjność. W nadchodzących naborach tematycznych nacisk położony będzie na działania z obszaru ochrony klimatu i neutralizacji negatywnych skutków jego zmian.
 
Przyjrzymy się w takim razie dokładniej obszarom strategicznym w ramach schematu Challenges 2026.
 

Zaawansowane materiały dla odnawialnych źródeł energii i systemów magazynowania energii

Rosnący udział energii odnawialnej w miksie energetycznym Europy wiąże się z dynamicznym wzrostem zapotrzebowania na metale podstawowe (w tym metale ziem rzadkich) i materiały oraz surowce niezbędne do wytworzenia infrastruktury produkcji i magazynowania energii. Jako że większość z nich nie jest wydobywana / produkowana w Europie, Komisja wprost mówi o „pilnej potrzebie” zwiększenia zdolności projektowania, produkcji i skalowania zaawansowanych materiałów, które pozwolą ograniczyć naszą zależność od regionów bardziej zasobnych w kluczowe dla OZE surowce naturalne —właśnie na ten obszar skierowane jest pierwsze wyzwanie.

Projekty w tym obszarze tematycznym powinny uwzględniać przede wszystkim:

  • Technologie z zakresu materiałów do ogniw fotowoltaicznych, turbin wiatrowych oraz magazynów energii średnio- i długoterminowej,
  • minimalizację zużycia surowców, w tym krytycznych (CRM),
  • wykorzystanie metod in-silico do przyspieszenia projektowania,
  • pełną ocenę cyklu życia (LCA) wraz z analizą kosztów i wpływu społecznego.

 

Alternatywne koncepcje i kluczowe technologie umożliwiające działanie elektrowni fuzyjnych

Energia z fuzji jądrowej długo pozostawała obietnicą przyszłości, ale dzięki przyspieszeniu inwestycji, rozwojowi technologii laserowych, materiałowych i cyfrowych ponownie znalazła się w centrum uwagi. Europa posiada tu znaczący potencjał — od kadr, przez infrastrukturę, aż po udział w projekcie ITER (największy na świecie eksperymentalny reaktor termojądrowy, którego celem jest udowodnienie, że kontrolowana fuzja jądrowa może stanowić realne, skalowalne źródło energii).

Zwrócenie uwagi innowatorów komercyjnych, w tym startupow na tematykę fuzji jądrowej jest nowością w strategii UE, ale daje ogromne możliwości i impuls dla rozwoju tej przełomowej technologii.

Wyzwanie koncentruje się na wsparciu startupów pracujących nad:

  • alternatywnymi koncepcjami reaktorów (magnetyczne, inercyjne, magneto-inercyjne),
  • materiałami odpornymi na ekstremalne warunki,
  • technologiami pozyskiwania i recyrkulacji trytu,
  • wysokowydajnymi laserami,
  • innowacjami w systemach plazmowych i magnesach,
  • wykorzystaniem AI, uczenia maszynowego i cyfrowych bliźniaków,
  • komponentami i technologiami kluczowymi dla komercjalizacji fuzji.

Ponadto proponowane rozwiązania powinny rozwiązywać określone problemy, wąskie gardła, które wpływają na projektowanie, budowę i eksploatację komercyjnie opłacalnych elektrowni fuzyjnych. Mowa tutaj nie tylko o ograniczeniach technologicznych, ale też aspektach ekonomicznych i efektywności kosztowej.

Z uwagi na specyfikę systemów fuzyjnych, które wymagają integracji kilku różnych technologii na różnych etapach gotowości technologicznej, TRL wnioskodawców mogą zatem w momencie aplikowania o wsparcie wahać się od 4 do 6.
 

Biotechnologia do regeneracji gleb rolniczych

Stan europejskich gleb jest alarmujący — około 60% z nich uznaje się za nienadające się do pełnienia kluczowych funkcji. Presja wynikająca z zanieczyszczeń, zmian klimatu i degradacji materii organicznej wymaga szybkich i innowacyjnych rozwiązań. W odpowiedzi Komisja kieruje wyzwanie do firm biotechnologicznych rozwijających technologie wspierające regenerację gleb.

W ramach wyzwania finansowane będą projekty obejmujące:

  • technologie bioremediacji skoncentrowane na przywracaniu i poprawie zdrowia gleby, umożliwiające zrównoważone rolnictwo na terenach skażonych. Jako przykłady wskazuje się fito- lub grzybowe ekstrakcje i degradację zanieczyszczeń, jednak katalog stosowanych technologii jest otwarty.
  • Technologie zarządzania glebą i mikrobiomem gleby: obejmujące rozwiązania, które zwiększą zasoby organicznego węgla i poprawią strukturę gleby.
  • Odnawialne nawozy i biostymulanty.

W projektach mile widziane będzie też wykorzystanie narzędzi cyfrowych, takie jak sztuczna inteligencja czy nowoczesne technologie monitorujące (np. sensory).
 

Wzmacnianie europejskiego łańcucha wartości krytycznych surowców

Transformacja energetyczna i cyfrowa wymaga stałego dostępu do surowców krytycznych jak np. lit, grafit, nikiel i uwzględnionych w CRMA (Critical Raw Materials Act). Tereny UE nie mają wystarczających złóż tego typu surowców, więc istotnym wyzwaniem staje się zapewnienie bezpiecznych i odpornych łańcuchów dostaw, mitygacja i neutralizacja ryzyk związanych przerwaniem lub opóźnieniem dostaw, dywersyfikacja dostawców. Drogą do realizacji tych celów może być nie tylko dywersyfikacja dostawców, ale też zrównoważone wykorzystanie surowców i poprawa cyrkularności krytycznych surowców na rynku UE.

EIC oczekuje, że projektu będą dotyczyć wykorzystania innowacji deep-tech w obszarach:

  • Eksploracja krytycznych i strategicznych surowców, czyli m.in. precyzyjne odwierty, zdalne pomiary oraz wykorzystanie sztucznej inteligencji i big data do uzyskiwania dostępu oraz oceny wcześniej nieopłacalnych zasobów, zamkniętych kopalni, a także ponownej oceny hałd i odpadów po procesach przetwórczych, przy jednoczesnym obniżeniu kosztów i ilości odpadów.
  • Wydobycie, przetwarzanie i rafinacja metalurgiczna dla zapewnienia dostaw pierwotnych krytycznych i strategicznych surowców. Obszar obejmuje podejścia takie jak hydrometalurgia, bioługowanie, fitogórnictwo i nanofiltracja. W tym zakresie tematycznym mieszczą się również innowacje deep-tech umożliwiające autonomiczną pracę sprzętu górniczego.
  • Recykling recykling baterii, e-odpadów i odzysk materiałów z odpadów poprzemysłowych.

 

Deep Tech dla adaptacji do zmian klimatu

Europa ociepla się szybciej niż jakikolwiek inny kontynent, co intensyfikuje występowanie ekstremalnych zjawisk pogodowych i klęsk żywiołowych, które nie tylko wpływają destrukcyjnie na gospodarkę, ale stanowią realne zagrożenie dla zdrowia i życia ludzi. Dlatego też piąte wyzwanie w EIC Challenges na 2026 r. kierowane jest do podmiotów opracowujących technologie adaptacyjne.

W ramach wyzwania wspierane będą rozwiązania dotyczące:

  • ograniczania efektu miejskich wysp ciepła – m.in. dzięki zastosowaniu inteligentnych materiałów, powłok, systemów zielonych dachów i fasad,
  • Climate Smart Agriculture, w tym agroekologii i biostymulantów zwiększających odporność na stres klimatyczny,
  • walki z niedoborami wody poprzez recykling, filtrację i technologie bioekstrakcji,
  • ochrony przed powodziami i podnoszącym się poziomem mórz.

 

Komentarz eksperta

Analizując przyszłoroczne wyzwania EIC Accelerator, widać niezwykle jasno, że kwestie związane z ochroną środowiska i adaptacją do zmian klimatu są główną osią zainteresowanie EIC.  Wspólnym mianownikiem dla każdego z obszarów tematycznych jest silny akcent na skalowalność, bezpieczeństwo surowcowe, pełne LCA i wpływ na autonomię technologiczną UE.

Tematy i oczekiwania EIC wyspecyfikowane w poszczególnych obszarach tematycznych mocno zawężają zakresy wspieranych projektów, co z jednej strony ogranicza możliwość swobodnego podejścia do wyzwań, z drugiej jednak daje jasne wskazówki, na czym w szczególności skoncentrować się w opracowywanych rozwiązaniach i projektach rozwojowych.

Udział w EIC Challenges to ogromna szansa dla podmiotów, które działają w którymś z pięciu wskazanych obszarów - 2026 może okazać się dla nich przełomowym rokiem, który przyniesie szansę na skokowy rozwój.