Unia Europejska uruchomiła nowy mechanizm wsparcia dla czystego przemysłu, który ma ułatwić państwom członkowskim szybkie notyfikowanie i wdrażanie pomocy publicznej dla inwestycji w OZE, technologie net-zero oraz dekarbonizację produkcji. W ciągu dziewięciu miesięcy państwa członkowskie przygotowały działania warte 28 mld euro. Polska – mimo wysokich kosztów energii i rosnącej presji regulacyjnej – jak dotąd nie zgłosiła żadnego programu pomocowego.

 
Nowe zasady udzielania pomocy publicznej w Unii Europejskiej zaczynają realnie wpływać na tempo transformacji przemysłowej. Clean Industrial Deal State Aid Framework (CISAF), który wszedł w życie 25 czerwca 2025 r., w ciągu pierwszych dziewięciu miesięcy obowiązywania stał się jednym z kluczowych narzędzi wspierających inwestycje w czyste technologie i dekarbonizację przemysłu.

CISAF zastąpił Tymczasowe Kryzysowe i Przejściowe Ramy (TCTF) i zgodnie z założeniami ma obowiązywać przez pięć lat. W praktyce oznacza to nie tylko kontynuację wsparcia dla gospodarki w warunkach transformacji energetycznej, ale przede wszystkim istotne zwiększenie elastyczności państw członkowskich w projektowaniu instrumentów pomocowych. Nowe ramy umożliwiają bowiem szybsze uruchamianie programów oraz oferowanie wyższych poziomów wsparcia niż w przypadku klasycznych zasad wynikających z rozporządzenia GBER.
 

Dominacja inwestycji w technologie net-zero

Z analizy przygotowanej przez CRIDO – Implementacja CISAF w wybranych państwach UE. Wnioski dla polskiego systemu wsparcia inwestycji – wynika, że dotychczas zatwierdzone przez Komisję Europejską programy pokazują wyraźny kierunek działań państw członkowskich. Aż 10 z 13 decyzji dotyczy wsparcia dla technologii net-zero, w tym zwiększania mocy produkcyjnych komponentów i rozwiązań niezbędnych dla transformacji energetycznej.

Programy te obejmują szeroki katalog instrumentów – od dotacji bezpośrednich, przez ulgi podatkowe, po preferencyjne kredyty. Łączna wartość wsparcia w tym obszarze sięga 11,4 mld euro, z czego największą alokację – 4,1 mld euro – przewidziały Węgry.

Warto zauważyć, że część państw selektywnie podchodzi do zakresu wspieranych technologii, które wskazane są w CISAF. Hiszpania, Francja, Austria i Niemcy wyłączyły ze swoich programów produkcję komponentów dla energetyki jądrowej, a Francja i Hiszpania dodatkowo nie wspierają technologii wychwytywania CO₂. Francja poszła jeszcze o krok dalej, eliminując także wsparcie dla biogazu, biometanu oraz paliw alternatywnych.
 

OZE i dekarbonizacja – selektywne podejście

Znacznie mniej inicjatyw dotyczy bezpośrednio dekarbonizacji przemysłu. Do tej pory jedynie Hiszpania zdecydowała się na wdrożenie programu w tym obszarze o wartości 408,5 mln euro. Jego celem jest redukcja emisji gazów cieplarnianych o co najmniej 3 tys. ton CO₂ rocznie. W tym miejscu należy zauważyć, że CISAF, w odróżnieniu od programu GBER, nie wprowadza maksymalnego limitu pomocy publicznej na dekarbonizację.

Z kolei w obszarze odnawialnych źródeł energii aktywne są głównie Francja i Dania. Ich programy koncentrują się na morskiej energetyce wiatrowej i opierają się na mechanizmie kontraktów różnicowych przyznawanych w drodze konkurencyjnych aukcji. Łączna alokacja w programach przygotowanych przez te dwa państwa przekracza 16 mld euro i stanowi ponad połowę łącznych, planowanych wydatków w ramach mechanizmu w skali UE.
 

Szybkie decyzje i większe wsparcie

Jednym z kluczowych atutów CISAF jest tempo procedur notyfikacyjnych. W analizowanych przypadkach czas oczekiwania na decyzję Komisji Europejskiej wynosił od dwóch do pięciu miesięcy. To znaczące przyspieszenie w porównaniu do wcześniejszych mechanizmów.

Nowe ramy oferują również wyraźnie korzystniejsze warunki wsparcia. Maksymalne wartości dofinansowania dla projektów w obszarze technologii net-zero sięgają nawet 350 mln euro, podczas gdy analogiczne limity w GBER są ponad dziesięciokrotnie niższe. Co więcej, CISAF umożliwia finansowanie inwestycji także w regionach rozwiniętych, które dotychczas były wyłączone z regionalnej pomocy inwestycyjnej. Z tej możliwości skorzystały już m.in. Włochy, które uruchomiły programy dla regionów Lazio i Emilia-Romania, wspierające rozwój nowych mocy produkcyjnych w sektorze czystych technologii.

– CISAF otwiera także nowe możliwości łączenia wsparcia krajowego z instrumentami unijnymi. Szczególnie istotna jest możliwość finansowania projektów pozytywnie ocenionych w ramach Innovation Fund oraz inicjatywy STEP. Dzięki temu państwa członkowskie mogą budować komplementarne systemy wsparcia, wykorzystując istniejące oceny projektów jako podstawę do przyznania dodatkowych środków – zauważa Magdalena Zawadzka, partnerka w CRIDO, zespół dotacji i ulg podatkowych.
 

Polska pozostaje w tyle

Mimo dynamicznych działań innych państw członkowskich, Polska – według stanu na koniec marca 2026 r. – nie wdrożyła jeszcze żadnego programu opartego na CISAF. To zaskakujące, biorąc pod uwagę wyzwania, przed którymi stoi krajowy przemysł, w tym jedne z najwyższych cen energii w Europie.

– Brak wykorzystania nowych ram oznacza nie tylko utratę szansy na wsparcie inwestycji w czyste technologie, ale także ograniczone możliwości konkurowania o projekty przemysłowe na rynku europejskim. CISAF mógłby odegrać szczególną rolę w regionach rozwiniętych, gdzie dostęp do wsparcia, w szczególności dla dużych przedsiębiorstw, jest obecnie ograniczony lub całkowicie wykluczony – komentuje Magdalena Zawadzka.

Ekspertka CRIDO wskazuje również, że programy wsparcia notyfikowane na CISAF mogłyby stanowić podstawę pomocową dla programów FENG, FEnIKS, Fundusz Modernizacyjny czy grant rządowy, a nawet Polska Strefa Inwestycji. Pozwoliłoby to na zwiększenie skali inwestycji w technologie net-zero, w OZE, magazynowanie energii oraz dekarbonizację przemysłu.
 

Czas na decyzje

W obliczu rosnących kosztów emisji CO₂, wysokich cen energii elektrycznej oraz nowych regulacji, takich jak Industrial Acceleration Act, które promują produkcję niskoemisyjną, znaczenie wsparcia dla transformacji przemysłowej będzie rosło. CISAF daje państwom członkowskim narzędzia, by reagować szybciej i skuteczniej. Polska administracja musi działać zwinnie, aby szybko wykorzystywać dostępne mechanizmy i wdrażać programy niezbędne dla przemysłu oraz by skutecznie konkurować o nowe inwestycje w zakresie technologii net-zero.
 

Przeczytaj całe opracowanie >>