Wraz z dynamicznym rozwojem narzędzi opartych na sztucznej inteligencji pojawiają się nowe szanse, ale i wątpliwości natury podatkowej. W tej serii artykułów przeglądamy się, jak AI wpływa na możliwość korzystania z trzech kluczowych preferencji podatkowych: ulgi B+R, IP Box oraz 50% KUP. W każdym z tekstów analizujemy aktualne podejście organów podatkowych, potencjalne ryzyka oraz praktyczne wskazówki dla przedsiębiorców i twórców działających z wykorzystaniem AI.
 

Dzisiaj pod lupą preferencja, która wydaje się szczególnie problematyczna w kontekście AI – 50% koszty uzyskania przychodów przewidziane w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych. W świecie, gdzie coraz częściej kod, tekst czy grafika powstają przy wsparciu narzędzi opartych na sztucznej inteligencji, pojawia się fundamentalne pytanie: czy można mówić o utworze w rozumieniu prawa autorskiego, jeśli jego współautorem jest algorytm? A jeśli nie – czy twórcy mogą nadal korzystać z 50% KUP?

W tym artykule omówimy jak rozumieć pojęcie „utworu” w dobie sztucznej inteligencji oraz na co zwracać uwagę w kontekście podatkowym przy dokumentowaniu twórczości wspomaganej przez AI.
 

Granice twórczości w erze sztucznej inteligencji

W polskim systemie podatkowym twórcy mogą korzystać z preferencyjnych 50% kosztów uzyskania przychodów, jeśli ich dochody wynikają z korzystania z praw autorskich lub rozporządzania nimi. To rozwiązanie, popularne zwłaszcza wśród programistów, grafików, architektów czy autorów tekstów, ma na celu wspieranie działalności twórczej poprzez obniżenie efektywnego opodatkowania. Warunkiem skorzystania z tej ulgi jest jednak to, że efekt pracy musi być uznany za utwór w rozumieniu ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

W kontekście rosnącej popularności narzędzi sztucznej inteligencji, które wspierają lub wręcz generują treści pojawia się pytanie, czy dzieła powstałe przy ich użyciu nadal mogą być traktowane jako utwory, a tym samym objęte preferencjami podatkowymi. Wątpliwości te nie są wyłącznie teoretyczne – mają realne znaczenie dla tysięcy twórców, którzy w swojej pracy wykorzystują AI jako narzędzie wspomagające proces twórczy.
 

Kiedy mówimy o utworze?

Zgodnie z ustawą o prawie autorskim, utwór to przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci. Kluczowe są tu trzy elementy:

  • twórczość,
  • indywidualność,
  • utrwalenie w formie umożliwiającej percepcję.

Oznacza to, że dzieło musi być efektem kreatywnego działania człowieka, nosić cechy jego osobistego wkładu i być przedstawione w sposób umożliwiający jego odbiór przez innych. Samo użycie narzędzi technologicznych, w tym AI, nie wyklucza możliwości uznania efektu końcowego za utwór – o ile człowiek wnosi istotny wkład twórczy w jego powstanie.
 

Fiskus: AI bez człowieka nie tworzy „utworów”

Zagadnienie wpływu sztucznej inteligencji na możliwość korzystania z preferencji podatkowych doczekało się pierwszych oficjalnych rozstrzygnięć ze strony organów skarbowych. W interpretacji indywidualnej z 29 kwietnia 2025 r. (sygn. 0115-KDIT1.4011.190.2025.1.MN), Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej odniósł się do sytuacji podatnika, który uzyskiwał przychody z dwóch źródeł:

  • ze sprzedaży cyfrowych grafik generowanych przez AI,
  • z udostępniania głosu sklonowanego przez algorytm.

W ocenie organu podatkowego, ani grafiki, ani nagrania głosu nie spełniały definicji utworu, ponieważ były efektem działania sztucznej inteligencji, a nie przejawem działalności twórczej człowieka. Dyrektor KIS wskazał, że w przedstawionym stanie faktycznym nie można było zidentyfikować twórczego wkładu człowieka, a sam podatnik nie uczestniczył aktywnie w procesie tworzenia dzieł — ograniczał się jedynie do uruchamiania algorytmu i przyjmowania jego wyników.
 

Nasz komentarz: jak tworzyć z AI i nie stracić prawa do preferencji podatkowej

Przywołane wyżej stanowisko Dyrektora KIS budzi istotne wątpliwości i obawy w środowisku twórczym, zwłaszcza w branżach, które coraz częściej korzystają z AI jako narzędzia wspomagającego pracę. W interpretacji wskazano, że efekt działania AI, jeśli nie zawiera twórczego wkładu człowieka, nie może być uznany za utwór, a tym samym nie daje podstaw do zastosowania 50% kosztów uzyskania przychodów. Oznacza to, że samo użycie AI nie przekreśla możliwości skorzystania z ulgi, ale kluczowe znaczenie ma sposób, w jaki narzędzie jest wykorzystywane oraz zakres i jakość wkładu człowieka w proces twórczy.

Jeśli człowiek aktywnie uczestniczy w procesie twórczym — opracowuje koncepcję dzieła, formułuje prompt w sposób odzwierciedlający jego indywidualne decyzje, selekcjonuje wygenerowane wyniki, dokonuje ich edycji i łączy w spójną, oryginalną całość — to można argumentować, że efekt końcowy jest utworem stworzonym przy wsparciu AI, a nie przez AI. W takim przypadku możliwe jest zastosowanie preferencyjnych kosztów uzyskania przychodu, o ile zostaną spełnione pozostałe warunki formalne, takie jak odpowiednia umowa, ewidencja utworów czy dokumentacja procesu twórczego.

Interpretacja z 29 kwietnia nie zamyka więc drogi do korzystania z ulg podatkowych przez twórców wykorzystujących AI, ale wyraźnie wskazuje, że nie wystarczy samo uruchomienie algorytmu. Konieczne jest wykazanie realnego, twórczego wkładu człowieka, który nadaje dziełu indywidualny charakter i pozwala zakwalifikować je jako utwór w rozumieniu prawa autorskiego. W praktyce oznacza to potrzebę nie tylko świadomego korzystania z narzędzi AI, ale również odpowiedniego dokumentowania procesu twórczego – co może mieć kluczowe znaczenie w razie ewentualnej kontroli podatkowej.
 

Interpretacja Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej

Podobnie wskazał m.in. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji z 25 kwietnia 2025 r. (0114-KDIP3-1.4011.236.2025.2.EC), potwierdzając możliwość zastosowania 50% kosztów uzyskania przychodów.W celu zwiększenia bezpieczeństwa podatkowego i lepszego przygotowania się na ewentualną kontrolę, rekomendujemy uzupełnienie dokumentacji zbieranej pod kątem 50% KUP poprzez np.:

  • zapis promptów i decyzji twórczych – pokazuje, że człowiek świadomie kierował procesem generowania (np. formułował komendy, testował różne warianty);
  • archiwizację wyników pośrednich – warto przechowywać wygenerowane materiały, nawet te odrzucone, z krótkim komentarzem dlaczego;
  • opis edycji i wkładu własnego – np. zmiany, poprawki, łączenie treści, dodawanie elementów autorskich;
  • uzupełnienie ewidencji utworów o opis wkładu twórcy i użytych narzędzi;
  • oświadczenie twórcy lub notatkę metodologiczną – krótkie podsumowanie pracy twórczej z wykorzystaniem AI.

Warto pamiętać, że linia interpretacyjna i orzecznicza w zakresie stosowania 50% KUP do twórczości wspomaganej przez AI dopiero się kształtuje. Choć pojawiają się pierwsze interpretacje, to wciąż brakuje jednolitego podejścia. Niemniej zaprezentowany powyżej pogląd Dyrektora KIS nie jest odosobniony i podobny jest przedstawiany w dopiero kreującym się orzecznictwie w tym obszarze na całym świecie.

Dlatego tym bardziej istotne jest świadome dokumentowanie procesu twórczego i uważne śledzenie kolejnych stanowisk organów podatkowych oraz sądów.

Jeśli masz pytania dotyczące ulg podatkowych oraz zastosowania AI w Twojej firmie, zapraszamy do kontaktu kontaktu z ekspertami CRIDO.