Zgodnie z zapowiedziami przedstawionym w Kompasie Konkurencyjności, 11 marca br. Komisja Europejska opublikowała Draft Clean Industrial State Aid Framework (CISAF). Jest to projekt dokumentu określającego ramowe zasady udzielania przez państwa członkowskie UE pomocy publicznej przyspieszającej wdrażanie założeń Clean Industrial Deal. To inicjatywa, która ma na celu szybszy rozwój sektora OZE, dekarbonizację przemysłu oraz wsparcie dla wytwarzania czystych technologii (clean tech).

 
CISAF zastąpi docelowo Tymczasowe Kryzysowe i Przejściowe Ramy Prawne (TCTF) i będzie obowiązywał przez okres pięciu lat. Stanowi nową podstawę prawną do notyfikacji programów pomocowych, a po ich zaakceptowaniu przez Komisję, do udzielania pomocy publicznej przez państwa członkowskie. Obecnie otwarte konsultacje publiczne CISAF (link) potrwają do 25 kwietnia, a formalne przyjęcie ostatecznej wersji dokumentu nastąpi jeszcze w II kwartale 2025 roku.
 

(Dalsza część artykułu pod materiałem wideo)

Zobacz film edukacyjny: Magazyny energii elektrycznej – możliwości dofinansowania

magazyny energii elektrycznej

Zapraszamy na film dotyczący możliwości dofinansowania inwestycji w magazyny energii elektrycznej.

 

Założenia ogólne CISAF

Podobnie jak poprzednio TCTF, dyskutowane nowe ramy pomocy publiczne w zakresie czystego przemysłu (CISAF) wprowadzą kilka ogólnych zmian w stosunku do zasad pomocy regionalnej oraz zasad pomocy horyzontalnej na ochronę środowiska (określonych w Rozporządzeniu 641/2014 obowiązującym do końca 2026 roku).Przede wszystkim pomoc będzie dostępna na obszarach rozwiniętych wyłączonych z pomocy regionalnej np. w Warszawie i wybranych powiatach sąsiadujących. W przypadku niektórych przeznaczeń pomocy możliwe będzie dofinansowanie projektów rozpoczętych przed złożeniem wniosku, ale po rozpoczęciu obowiązywania danego programu pomocowego zatwierdzonego na podstawie CISAF, co stanowi rozszerzenie klasycznego rozumienia efektu zachęty.

 

Środki przyspieszające wdrażanie energii ze źródeł odnawialnych

Potrzeba przyspieszenia rozwoju odnawialnych źródeł energii (OZE) zidentyfikowana w ramach Clean Industrial Deal znajduje swoje odzwierciedlenie w CISAF. Poza koniecznością przyspieszenia rozwoju OZE dokument identyfikuje również wyzwania związane z przyrostem niesterowalnych OZE, co z kolei może prowadzić do potrzeby wspierania również dyspozycyjnych źródeł wytwórczych oraz usług elastyczności.

W tym kontekście CISAF przewiduje wsparcie w ramach następujących mechanizmów pomocowych.

  • Wsparcie dla rozwoju  OZE – w celu redukcji zależności od importowanych paliw kopalnych, przyspieszenia transformacji energetycznej i obniżenia cen energii, a także zmniejszenie ich zmienności.
  • Wsparcie w zapewnieniu bezpieczeństwa systemu w ślad za przyspieszonym rozwojem OZE – poprzez mechanizmy wsparcia rozwoju usług elastyczności oraz mechanizmy mocowe (rynek mocy, rezerwa strategiczna), które mogą być konieczne w celu dostosowania systemów energetycznych do zmienności profilu generacji rosnącego udziału OZE.

W ramach CISAF przewidziano wsparcie dla inwestycji w produkcję energii z OZE, w tym produkcję paliw RFNBO (paliwa odnawialne pochodzenia niebiologicznego, renewable fuels of non-biological origin), z wyłączeniem produkcji energii z RFNBO. Inwestycje obejmują również magazynowanie RFNBO, biopaliw, biopłynów, biogazu (w tym biometanu) i paliw z biomasy. Dodatkowo program wspiera magazynowanie energii i ciepła.
 

Pomoc publiczna dla instalacji

Dopuszcza się pomoc dla nowych lub zmodernizowanych instalacji przyznawaną w formule aukcji lub administracyjnej procedury (z wyłączeniem produkcji energii z OZE poza małym instalacjami). Małe instalacje rozumiane są jako:

  • projekty o mocy zainstalowanej do 1MW,
  • projekty demonstracyjne lub inwestycje MSP lub społeczności energetycznych do 6 MW (maksymalnie do 18 MW w przypadku instalacji wiatrowych w MSP lub społecznościach energetycznych).

Koszty kwalifikowane tych projektów będą obejmować całkowite koszty inwestycji, a maksymalny poziom wsparcia wyniesie 45% dla dużych przedsiębiorstw z możliwością uzyskania dodatkowych 10 lub 20 p.p. dla odpowiednio średnich i małych przedsiębiorstw. Dla produkcji energii z OZE przez inne podmioty niż należące do wskazanego wyżej katalogu przewidziane są kontrakty różnicowe (CfD – contracts for difference).
 

Elastyczność i stabilność rynku mocy

Dodatkowo, w celu utrzymania bezpieczeństwa systemu energetycznego i dostosowanie strony popytowej i podażowej do zmieniających się warunków wskutek dalszego rozwoju OZE, Komisja chce promować i wpierać świadczenie usług elastyczności w zakresie energii elektrycznej pochodzącej ze źródeł niekopalnych, w tym usługi magazynowania energii elektrycznej i DSR (usługi elastyczności popytu, demand-side response) – zarówno poprzez mechanizmy wsparcia, jak i włączenie usług elastyczności do wsparcia w ramach mechanizmów mocowych.

CISAF rozpoznaje również możliwość dalszego utrzymywania lub wdrożenia mechanizmów mocowych, zarówno ogólnorynkowych z jednoczesnym uczestnictwem jednostek w rynku energii (rynek mocy), jak i w węższym zakresie i poza rynkiem energii (rezerwa strategiczna). Wprowadzenie mechanizmów mocowych jest objęte warunkiem spełnienia szczegółowych kryteriów określonych w dokumencie (notabene spójnych lub zbliżonych z zasadami obecnie funkcjonującego do 2030 roku rynku mocy w Polsce), co może być podstawą np. do szybszej ścieżki przedłużenia okresu funkcjonowania polskiego rynku mocy o kolejne maksymalnie 10 lat (okres przewidziany w CISAF dla mechanizmów mocowych).

 

Wsparcie dla projektów z zakresu dekarbonizacji przemysłu

CISAF obejmuje również wsparcie dla inwestycji mających na celu zmniejszenie emisji CO2 z procesów przemysłowych oraz podnoszenie efektywności energetycznej. Projekty mające na celu dekarbonizację mogą polegać na także budowie instalacji do produkcji energii z OZE (min. 80% wykorzystania własnego) lub instalacji kogeneracyjnej na własne potrzeby. Potencjalny zakres wsparcia obejmuje również wykorzystanie wodoru odnawialnego oraz wychwyt CO2.

Pomoc na podstawie CISAF może być udzielana przedsiębiorstwom działającym we wszystkich sektorach (w szczególności ETS). Nie zostały narzucone konkretne rozwiązania technologiczne – kluczowe jest, aby dana technologia umożliwiała osiągnięcie minimalnych poziomów oszczędności energii lub redukcji emisji. W przypadku rozwiązań bazujących na wykorzystaniu gazu zmiennego konieczne jest uzyskanie minimum 60% redukcji emisji lub oszczędności energii na poziomie min. 30%.

Oczekiwany minimalny poziom redukcji emisji dla pozostałych rozwiązań wynosi 40% w przypadków sektorów które nie podlegają ETS i 10-40% dla sektorów ETS w zależności od początkowej wydajności instalacji).

Maksymalna kwota pomocy publicznej dla projektu może być obliczona jako tzw. luka finansowa lub w przypadku projektów o wartości pomocy do 200 mln EUR stanowić określony procent całkowitych kosztów kwalifikowanych inwestycji. W zależności od rodzaju projektu, bazowa intensywność wsparcia została określona na poziomie 20-50% kosztów kwalifikowanych z możliwością zwiększenia o 5 lub 10 p.p. dla projektów realizowanych przez odpowiednio średnie i małe przedsiębiorstwa. Trzecim możliwym rozwiązaniem w zakresie określenia kwot wsparcia jest udzielanie pomocy publicznej w drodze procedury przetargowej.

 

Wsparcie dla rozwoju zdolności produkcyjnych

CISAF pozwoli również na udzielanie wsparcia mającego na celu rozwój zdolności produkcyjnych w zakresie czystych technologii. W obecnym kształcie dokumentu są one rozumiane zgodnie z definicją przyjętą w Akcie w sprawie przemysłu neutralnego emisyjnie (NZIA, link) i wskazanym w tym dokumencie katalogiem neutralnych emisyjnie technologii.

Dofinansowaniem będą mogły zostać objęte przedsięwzięcia dotyczące produkcji sprzętu na potrzeby gospodarki zeroemisyjnej (net-zero), poszczególnych komponentów dla tego sprzętu, a także przedsięwzięcia polegające na pozyskaniu nowych lub odzyskaniu surowców krytycznych niezbędnych do produkcji sprzętu lub jego komponentów. Pod względem zakresu, pomocą może więc zostać objęty cały łańcuch wartości sektora net-zero.

Katalog kosztów kwalifikowanych został określony podobnie do kosztów regionalnej pomocy inwestycyjnej. Obejmuje on rzeczowe aktywa trwałe (grunty, budynki, urządzenia, wyposażenie, maszyny) oraz wartości niematerialne i prawne. Natomiast intensywność pomocy określono na poziomie od 15% (75 mln EUR) do 35% (175 mln EUR) w zależności od regionu z możliwością zwiększenia o 10 lub 20 p.p. dla średnich i małych przedsiębiorstw. W przypadku udzielania pomocy publicznej w formie gwarancji lub pożyczek, wskazana wyżej intensywność dofinansowania może zostać kilkukrotnie zwiększona. Co istotne, z uzyskania wsparcia nie są wykluczone regiony rozwinięte. Pomoc ad hoc notyfikowana indywidualnie może być przyznawana na zasadzie luki finansowej.

Bardzo ciekawym rozwiązaniem, które służyć ma wsparciu dla produkcji w zakresie czystych technologii od strony popytowej jest przewidziana w CISAF możliwość wprowadzenia przez państwa członkowskie możliwości przyspieszonej amortyzacji (aż do pełnego, jednorazowego rozliczenia kosztów) środków trwałych stanowiących elementy rozwiązań zero-emisyjnych. O ile omówiona wcześniej pomoc inwestycyjna dotyczyła więc np. produkcji komponentów na potrzeby wytwarzania energii z OZE, z przyspieszonej amortyzacji będą mogli potencjalnie skorzystać już docelowi wytwórcy zielonej energii (na potrzeby własne i do sieci).

 

Wsparcie prywatnych inwestycji

Elementem uzupełniającym ww. planowane rodzaje pomocy dla przedsięwzięć mogą być instrumenty w zakresie wsparcia prywatnych inwestycji w OZE, dekarbonizację, clean tech i infrastrukturę energetyczną. Ich założeniem jest zwiększenie zaangażowania kapitału prywatnego w realizację projektów w zakresu czystej i zasobooszczędnej gospodarki. Inwestorzy prowadzący projekty wpisujące się tematycznie w ten zakres będą mogli otrzymać wsparcie w postaci inwestycji kapitałowej, gwarancji lub pożyczki udzielonej przez wyznaczonego przez dane państwo członkowskie pośrednika finansowego.

Oprócz bezpośredniej poprawy sytuacji finansowej inwestora, celem tych działań ma być zwiększenie jego wiarygodności/ obniżenie poziomu ryzyka dla innych podmiotów prywatnych i zachęcenie ich do zaangażowania własnych środków w działania takiego funduszu. Wsparcie otrzymane przez fundusz poprzez pośrednika finansowego będzie mogło być łączone z pomocą publiczną uzyskaną na rzecz realizacji poszczególnych projektu/ przedsięwzięć w zakresu czystej i zasobooszczędnej gospodarki.

 

Szybkie uruchomienie procedur konkursowych

Komisja deklaruje, że finalna wersja CISAF, która stanowić będzie podstawę prawną udzielania pomocy publicznej w zakresie czystej i zasobooszędnej gospodarki, zostanie przyjęta w II kwartale tego roku. Oznacza to, że już w drugiej połowie roku państwa członkowskie mogłyby zgłosić krajowe programy pomocowe do notyfikacji w ramach uproszczonej procedury. Natomiast po ich akceptacji mogłyby zostać uruchomione procedury konkursowe i nabory bazujące na tej podstawie prawnej np. w ramach programu operacyjnego Fundusze Europejskie na Infrastrukturę Klimat Środowisko (FEnIKS), programu operacyjnego Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki (FENG) lub Funduszu Modernizacyjnego.

Wymagałoby to jednak wcześniejszego podjęcia działań przygotowawczych przez instytucje zaangażowane we wdrażanie tego programu. Równocześnie należy podkreślić, iż dla projektów z pierwszych dwóch obszarów tematycznych, tj. wdrażania energii ze źródeł odnawialnych oraz dekarbonizacji, CISAF przewiduje maksymalny czas realizacji inwestycji do 36 miesięcy od momentu uzyskania wsparcia. Oznacza to, iż przedsiębiorcy przewidujący inwestycje w tym zakresie powinni już teraz rozpocząć odpowiednie (zgodne z zasadą efektu zachęty) działania przygotowawcze.

 

Najważniejsze informacje o Draft Clean Industrial State Aid Framework

  • CISAF to projekt nowych zasad udzielania pomocy publicznej w celu wsparcia rozwiązań zgodnych z założeniami Clean Industrial Deal. Ma zastąpić Tymczasowe Kryzysowe i Przejściowe Ramy Prawne (TCTF) i obowiązywać przez okres 5 lat.
  • W obszarze przyspieszenia wdrażania energii z OZE przewidziane zostało wsparcie inwestycyjne (produkcja paliw RFNBO, magazynowanie RFNBO, biopaliw, biopłynów, biogazu i paliw z biomasy, magazynowanie energii i ciepła, mniejsze projekty w zakresie produkcji energii z OZE) oraz operacyjne (większe projekty dotyczące produkcji energii z OZE), a także mechanizmy wsparcia rozwoju usług elastyczności oraz mechanizmy mocowe.
  • Wsparcie dla projektów z zakresu dekarbonizacji przemysłu będzie miało formę wsparcia inwestycyjnego, bez ograniczeń co do zastosowanej technologii. Jednak uwarunkowane będzie osiągnieciem minimalnego poziomu redukcji emisji lub poprawy efektywności energetycznej. Przewidziana została również możliwość dofinansowania kosztów inwestycyjnych związanych z produkcją energii z OZE na własne potrzeby.
  • Dofinansowaniem będą mogły zostać objęte przedsięwzięcia dotyczące produkcji sprzętu na potrzeby gospodarki zeroemisyjnej (net-zero), poszczególnych komponentów dla tego sprzętu, a także przedsięwzięcia polegające na pozyskaniu nowych lub odzyskaniu surowców krytycznych. Wsparciu strony popytowej ma służyć możliwość wprowadzenia przez państwa członkowskie możliwości przyspieszonej amortyzacji (aż do pełnego, jednorazowego rozliczenia kosztów) środków trwałych stanowiących elementy rozwiązań zero-emisyjnych.
  • W zakresie inwestycji dotyczących wdrażania OZE oraz dekarbonizacji przemysłu maksymalny czas realizacji inwestycji wynosić ma 36 miesięcy od momentu uzyskania wsparcia.